Gerald van der kaap multimedia-kunstenaar / ‘new pictures by me’

‘ALS JE DAN alles bij elkaar ziet… In mijn hoofd zit het allemaal bij mekaar. Is het gewoon één weirde wereld. Als ik televisie kijk, heb ik muziek op en zit ik met iemand te chatten. Op een gegeven moment wordt dat gewoon één verhaal.

Laatst veejayde ik in Paradiso voor een groep ontwerpers - had helemaal geen zin. Kosovo was net begonnen en dat soort beelden tape ik ook. Het thema was found footage. Mijn materiaal was dus wel gevonden maar laten we zeggen heel erg vers. Die tapes heb ik gebruikt. Ik geloof dat de helft van de zaal wegliep (Há, ik stond met mijn rug naar het publiek toe en had dat niet door.) Je zag een vluchteling zijn verhaal vertellen. Nou, dan ga ik geen overgang maken, die moet eerst zijn verhaal afmaken. Ook al verandert de muziek, dat kun je niet afbreken. Het gaat mij niet om mooie beelden, zoals mensen die blijkbaar van een goeie veejay verwachten. Het gaat erom dat je er iets mee vertelt. Die vluchteling in beeld laten staan is dan een keuze. Dat was het punt dat ik wilde maken. Bij een deel van het publiek kwam dat niet over, zij wilden gewoon een kapiaanse trukendoos zien. Zo van: we gaan zelf nooit uit, dus kunnen we op een zondagmiddag gezellig kijken wat dat nou is, dat veejayen. Met techniek is het heel moeilijk om intuïtief te werk te gaan. Veejayen gaat gevoelsmatig. Zou je van tevoren bedenken hoe je de beelden wilt monteren, dan gaat het veel te beredeneerd en kom je uit bij de grote-mensentelevisie. Het vooraf-vergaderen druipt van de beelden af. Als je live bij de muziek je beelden in een ritme zit te mengen, ontstaan er momenten die je echt niet zou verzinnen. In 1993 heb ik dat een jaar lang wekelijks in de Roxy gedaan. Mensen keken natuurlijk niet echt naar die schermen. Als de muziek goed is, dan is het meer een soort achtergrond. De enige keer dat ze gebiologeerd naar het scherm zaten te kijken, was toen ik uit tijdgebrek en verveling een workout-video van Cindy Crawford had gehuurd. Je moet echt aandacht afdwingen. Soms lukt het. Met nieuwsbeelden ligt dat ingewikkelder. Bij goeie hiphop zou het eventueel kunnen. Maar ja, je gaat uit om te vergeten. Die mensen op een feest zijn vaak niet geïnteresseerd in kunst. Uitgaan is een paringsritueel. Ik heb ooit een video gemaakt die een mix was tussen bloemen en porno. Op dat soort momenten krijg je geijkte reacties: pukkelige jongens die vragen of ik het nog een keer draai. Tegelijk denk ik: shit, straks komt er een meisje binnen die zegt dat ze achttien is maar eigenlijk is ze veertien, en die denkt dat dit normaal is allemaal. Die is voor het eerst uit en denkt dat dit de wereld van het uitgaan is.’ ‘DIE MOMENTEN dat het klopt. Hetzelfde als chatten op Internet. De ene zin volgt na de andere. Opeens zitten er dingen tussen die gewoon mooi zijn. Het laatste jaar zit ik veel te chatten. Daar maak ik ook screendumps van. Dat zijn een soort interviews met meisjes van tussen de veertien en vijfendertig. Dan zie je die teksten. Gewoon: dat meisjes beschrijven hoe ze masturberen en zo. Of ze zeggen: “My grandpa is asleep and my dad is with his girlfriend.” Dat is een compleet verhaal. Wat mij betreft een perfecte foto. Het idee is om er beelden bij te laten zien, zonder dat de tekst bij een plaatje hoort. Het gaat meer om de hele sfeer. Uiteindelijk beschouw ik die chatboxen als een voortzetting van televisie. Mensen denken dat ze in een talkshow zitten. Dat ze alles openbaar moeten maken. Eerst probeerden de media de realiteit na te bootsen en nu bootsen de mensen de dolgedraaide media na. Of misschien is bemiddeling een beter woord. We zitten midden in een soort informatiedeeltjesversneller. Heel tof. Maar als je dan zo'n tekst heel heilig ophangt in een galerie, dan werkt het eigenlijk heel anders. Dat is vandaag mijn probleem. Wacht, ik zal even plaatjes… Hier, dit meisje - ik snap het ook niet hoor, mensen geven gewoon hun postcodes op - ik kan op honderd meter nauwkeurig inzoomen op waar ze zit. Met al die zoekmachines kan ik zo het plaatselijke dagblad lezen en het plein zien. Zo weird. Ja, dat is echt iemand. In dit geval vroeg dat kind zelfs of ik op wilde bellen. Ze zat bij de ouders van haar vriendje en uiteindelijk wilde ze telefoonseks met me hebben. Ze gaf haar nummer en moest eerst even naar huis rijden. “So you will have to give me a few minutes to get home before you call.” Ik zie het dan echt als een roadmovie, waarschijnlijk bewaar ik daarom ook al die landkaarten. Het is echt erg: ja, dat was de eerste keer dat ik aan telefoonseks heb gedaan. Zeventig jaar? Nee, het maakt toch niet uit of het in het echt een zeventigjarige huisvrouw was. Meestal merk je dat wel, hoor. Ik ben zelf vaak 27. Voor de rest ben ik gewoon mezelf, als je een andere identiteit gaat verzinnen, kom je er niet meer uit. Het is een soort tijdreizen. Je kunt stil blijven staan in de tijd. Een soort Peter Pan zijn.’ 'GISTEREN MOEST ik beslissen wat voor de tentoonstelling afgedrukt gaat worden. We hebben hier op de studio honderden beelden. Een afdruk maken van de dingen die ik maak - ik heb daar een antipathie tegen. Hoe moet ik bepaalde dingen vertalen naar een kunstwerk dat aan de muur hangt? Ik gebruik foto’s, video, een computer - ik save als ik op Internet zit heel veel plaatjes. Voor mijn gevoel dekt de titel gewoon de lading: New Pictures By Me, hoewel er ook oude beelden bij zijn maar dat maakt eigenlijk niet uit want in een andere tentoonstelling zijn die ook nieuw. Een tentoonstelling is: één soort sfeer als je binnenkomt en dan kan een oud werk ook een nieuw werk worden. Het klinkt nog een beetje vaag, hè? Maar dat komt omdat we vlak voor die tentoonstelling zitten. Een tentoonstelling is: een verhaal vertellen. Je begint ergens en het wijst zich vanzelf. Het is een van de weinige vrijplaatsen waar je gewoon doet waar je zin in hebt. Maar het werk mag niet alleen maar een illustratie van een verhaal zijn. Dingen moeten ook apart werken, want stel dat iemand inderdaad een werk koopt. Dan wordt het losgeweekt. Het moet los een ding zijn en het moet samen ook weer een ding zijn. Een tentoonstelling is: een tijdschrift dat op dat moment uitgebracht wordt. Een tentoonstelling is: een soort statement. Je maakt iets wat statisch is… het hangt drie weken in een bepaalde situatie, dat zit me het meeste dwars. Bij veejayen maak je telkens een nieuw verhaal. Een soort hardop denken of hardop dromen. Als je een beeld na een ander zet, heb je vanzelf een verhaal. En dan is er natuurlijk de dwang van het betekenis zoeken. Een soort westerse moraliteit die voortkomt uit consensus en nog steeds geen volwassen cultuur heeft opgeleverd.’ 'HET GAAT ALTIJD over mensen. Met Rineke Dijkstra heb ik een aantal video’s gemaakt waarbij we vanuit precies tegenovergesteld perspectief werkten. Bijvoorbeeld bij een gabberparty: ik ging dat vanuit die mensen zien. Hoe willen en kunnen zij zich presenteren? En dan het liefst zonder mijn bemiddeling, want je kunt iemand op wel duizend manieren portretteren. Wie ben jij om dat te doen? Dat is precies wat er op televisie gebeurt. Ze hebben het zelf niet door maar een hoop mensen wordt daar gebruikt. Af en toe word ik daar echt misselijk van. Er is een soort kijkcijferbemiddeling. Mensen die voor andere mensen gaan denken, en dat gaat bijna altijd fout. Op de academie maakte ik een keer een serie portretten in de stationshal van Rotterdam: een kruier, een supporter van Vak S met een loden staaf, de klok… op een gegeven moment van een junk die net van de GGD een envelop met slaappillen had gekregen. Ik dacht: waar gáát dit nou over? Moet ik nou een foto maken of moet ik die gozer gaan helpen. Hij stelde zelf voor om zijn armen te fotograferen. Ik dacht, nou stop ik ermee.’ 'HEB E AL een titel voor dit stuk? Ik hou heel erg van titels. Ze geven een soort opstapje naar je werk. Misschien ben ik er wel te lang mee bezig. Ik zie ze altijd voor me. “Kunstenaar doet aan telefoonseks (en maakt daar een werk over).” Nee! Nou ja, ik zou dat zelf juist wel doen. Of: “De informatiedeeltjesversneller.” Whatever.’