Geschiedenis van het nieuws

Er is een soort berichten die we als ‘oud nieuws’ beschouwen. Het gaat dan bijvoorbeeld over feiten die met enige triomf als nieuw worden opgediend terwijl ze zich al veel eerder als onomstotelijk hebben bevestigd.

Er is een andere categorie die ik als geen-nieuws-meer beschouw. Inhoudelijk wordt daarin wel melding gemaakt van een nieuwe ontwikkeling of van een feit waarvan het publiek niet op de hoogte was, maar dit nieuws doet niet meer ter zake, het is achterhaald.

De afgelopen weken hebben we twee sterke voorbeelden van dit geen-nieuws-meer gelezen. Eerst maakte Ruud Lubbers bekend dat op vliegbasis Volkel 22 Amerikaanse kernkoppen liggen. Een kwart eeuw geleden zou dit nieuws de actiegroep Ban de Bom in de hoogste graad van paraatheid hebben gebracht. Het Museumplein was volgestroomd, Mient Jan Faber had een felle redevoering gehouden. Deze keer is er geen demonstrant de straat op gegaan. De meest opvallende reactie, in De Telegraaf, was ‘dat die Lubbers oud wordt’ en dat hij er alles aan doet om weer in de publiciteit te komen.

Kort daarop bracht president Obama een bezoek aan Berlijn en hield een redevoering bij de Brandenburger Tor. Ondankbaar werk. Zijn voorgangers hebben daar historische woorden gesproken. ‘Ich bin ein Berliner’, zei J.F. Kennedy op 26 juni 1963, 22 maanden nadat de Muur was gebouwd. Dat was op een dieptepunt van de Koude Oorlog een bevestiging van het westelijk bondgenootschap. Op 12 juni 1987 kwam Ronald Reagan. Hij zei: ‘Mister Gorbatsjov, tear down this wall.’ Iets meer dan twee jaar later was het zo ver. Dat was niet het gevolg van de presidentiële woorden. Tijdens het bezoek van Reagan waren de Sovjet-Unie en de rest van het Oostblok al in een staat van onherstelbaar verval. Wat hij zei klonk goed, maar in feite heeft hij geprofiteerd van het consequente beleid van zijn voorgangers.

En nu kwam Obama. Op het plein stonden niet honderdduizenden maar een paar duizend mensen. Het was warm. Om te bewijzen hoe democratisch-informeel hij is, trok hij zijn jasje uit. Hij is een man van de vrede. Vier jaar geleden verklaarde hij dat hij naar een kernwapenvrije wereld streefde. In 2009 heeft hij voor zijn goede bedoelingen de Nobelprijs gekregen. Nu wil hij dat Rusland en Amerika het aantal kernwapens tot een derde terugbrengen (waarna er nog genoeg over zijn om elkaar een paar keer te vernietigen). Een jaar of tien geleden zou dit streven misschien nog wereldnieuws geweest zijn. Nu werd er in de wereldmedia niet meer dan terloops melding van gemaakt, en daarna ging men weer over tot de orde van de dag. Waar was klokkenluider Snowden? Nog in Hongkong? Moskou? Havana? Tientallen journalisten hadden een vliegtuig genomen waar de tegendraadse beroemdheid niet in zat.

De kernkoppen in Volkel en het bezoek van Obama aan Berlijn zijn twee voorbeelden van geen-nieuws-meer. Er is een school in het politieke denken die, bewust of onbewust, nog altijd vasthoudt aan de categorieën die zich in de Koude Oorlog hebben gevestigd: de kernwapenwedloop, de vreedzame wedijver, het instituut van de topconferenties. Die begrippen zijn onherstelbaar verouderd. In zijn standaardwerk On Escalation: Metaphors and Scenarios (1965) stelde Herman Kahn zich een escalatieladder voor, met als laatste, de 44ste trap van de ‘spastische oorlog’, het ‘drukken op alle knoppen’. Intussen hielden de wereldleiders in laatste aanleg hun verstand bij elkaar. Het resultaat was ‘de rode telefoon’ voor de directe gesprekken tussen het Kremlin en het Witte Huis, om de spastische fase te voorkomen.

Deze werelddiscipline, in de Koude Oorlog ontstaan, is geschiedenis. Na de verwoesting van het World Trade Center hebben George W. Bush en zijn neoconservatieven nog gedacht de wereldorde met ouderwetse middelen te kunnen herstellen: het bombardement op het Tora Bora-gebergte in Afghanistan om Osama bin Laden te doden, en het _Shock and Awe-_bombardement op Bagdad om Saddam Hoessein tot overgave te dwingen. Fatale mislukkingen. Bin Laden had geen rode telefoon en met massale bombardementen worden terreurbewegingen niet verslagen. Zal de nieuwe president van Iran, Hassan Rohani, bereid zijn met premier Netanyahu overleg te plegen door een rode telefoon die door Obama is geïnstalleerd? Of wil hij verder met het kernwapen? Dan is er één zekerheid: dat zal de chaos vergroten.

In de wereld die na de Koude Oorlog is ontstaan en in deze eeuw onstuitbaar verder gegroeid, bestaat maar één zekerheid: de oude regels gelden niet meer. In plaats daarvan hebben we twee nieuwe krachten gekregen: het terrorisme en de onstuitbare groei van internet. We gebruiken internet tegen het terrorisme, maar dan keert het zich tegen zijn gebruikers, zoals de ervaringen van Snowden leren. Dit is het eigentijdse nieuws.