Gesloten boekenwinkel in Zuid-Afrika

Johannesburg - Toen ik in 2003 in Johannesburg aankwam kon je de energie en het optimisme er bijna proeven. Met name in de wijk Melville bruiste het. In de eet- en drinkgelegenheid Spiro’s werden luidkeels discussies gevoerd over de toekomst van het land. In de Xai-Xai-bar aan de overkant kwamen iedere vrijdag journalisten en schrijvers bijeen om te praten, te drinken en te flirten. En een paar blokken verderop, in een fraai oud pand, had je Boekehuis dat werd gerund door Corina van der Spoel, dochter van Nederlandse immigranten. De winkel had een verbazingwekkend eclectische collectie romans en non-fictie, van Burroughs en Derrida tot streekromans en kinderboeken.
In Boekehuis zag ik vermaarde Zuid-Afrikaanse auteurs als Antjie Krog, Breyten Breytenbach, Mark Gevisser en Ivan Vladislavic hun werk presenteren, verklaren en verdedigen voor een gepassioneerd publiek. Na afloop was er steevast wijn en snacks op de veranda en in de tuin. Vaak werd het feest elders nog tot diep in de nacht doorgezet. Dat Boekehuis onderdeel was van het almachtige concern Naspers, tijdens apartheid opgezet als hoeder van Afrikaner media en literatuur, vergaten we voor het gemak. Dit was immers het post-apartheidstijdperk waarin die oude classificaties overboord waren gekieperd. Natuurlijk, er waren geruchten dat Naspers niet blij was met het weinig winstgevende karakter van Boekehuis. Maar toen de winkel in 2006 door de International Booksellers Federation nog tot een van de vijftig meest unieke boekwinkels ter wereld werd uitgeroepen, leek er geen reden voor bezorgdheid meer.
Nou, dat hebben we geweten. Want nadat Boekehuis twaalf jaar boek en schrijver in het zonnetje had gezet, besloot Naspers om de boel te sluiten. Ondanks een smeekbede van de Johannesburgse intelligentsia die en masse een open brief ondertekende aan Koos Bekker, de CEO van Naspers. ‘Het verlies van Boekehuis is een klap voor de cultuur van lezen en debatteren die cruciaal is voor het slagen van onze democratie, zeker gezien de gestage erosie van de boekenwereld in Zuid-Afrika’, schreven de initiatiefnemers.
Bekker gaf geen sjoege. Naspers zag Boekehuis slechts als een verliesmakend bedrijf (al was dat verlies het afgelopen jaar 35.000 euro, een schijntje voor een bedrijf dat in 2011 nog 120 miljoen euro in internetaankopen stak). Het argument dat het juist prachtig is voor een mediamagnaat om een flagship boekenwinkel te hebben in het economische hart van Afrika maakte evenmin indruk. Op 28 januari sloot Boekehuis finaal de deuren.