Buitenland

Gesloten hoofdstuk

Generaal Austin S. Miller is de man die de deur dicht mocht trekken. De laatste generaal die leiding gaf aan de Amerikaanse troepen in Afghanistan nam op maandag 12 juli met een bescheiden ceremonie afscheid van het land waar de VS twintig jaar vochten. Als veel meer dan dat mag die missie van de hoogste bevelhebber niet worden omschreven. ‘We gingen niet naar Afghanistan om het land op te bouwen’, sprak president Joe Biden eerder.

Misschien heeft hij formeel gelijk, maar deze uitspraak is maar voor 75 procent geloofwaardig. Tweeduizend miljard gaven de VS uit in Afghanistan. Driekwart daarvan ging naar het leger, de rest ging op aan onder andere economische ontwikkelingsprogramma’s, noodhulp en training voor de lokale politie en het leger. Het aanvankelijke doel mag terrorismebestrijding zijn geweest, die missie transformeerde algauw tot het parallel voeren van een niet te winnen oorlog en het opbouwen van een gecentraliseerd land dat Afghanistan nooit was. Het lijkt, kort gezegd, allemaal voor niets te zijn geweest. Amerika is nog niet vertrokken of de Taliban hebben grote delen van het land en de economische infrastructuur alweer in handen.

Biden bezweert dat de wereld geen beelden zal zien van helikopters die ambassadepersoneel in allerijl uit de hoofdstad evacueren, zoals in Saigon in 1975. Amerika laat een paar honderd militairen achter om zijn ambassade te bewaken, maar lijkt geen uitgedacht plan te hebben aangaande wat er moet gebeuren bij een eventuele poging tot machtsovername door de Taliban, of aangaande de bescherming van de duizenden Afghanen die werkten voor het Amerikaanse leger. Bidens belofte dat dit geen tweede Vietnam wordt kan hem nog duur komen te staan.

Vrijheidsoorlog? Amerika is voorlopig vooral met zichzelf bezig

Volgens generaal Kenneth F. McKenzie, de opvolger van Miller, die op afstand Afghanistan in de gaten gaat houden, komt er een ‘einde aan het hoofdstuk, niet aan het verhaal’. Welk hoofdstuk ten einde komt is duidelijk. Afghanistan was de laatste en langste poging van de VS om als aanvoerder van een coalitie overzee te vechten uit naam van vrijheid en democratie. Biden mag dan proberen de oorlog in Afghanistan achteraf als een gerichte missie te verkopen, het was onderdeel van Amerika’s langdurige bereidheid de wapens op te nemen om democratie veilig te stellen of te brengen daar waar die niet was.

Vooral na het einde van de Koude Oorlog kwam die missie in een stroomversnelling. Francis Fukuyama concludeerde ooit dat de VS sinds de val van de Sovjet-Unie ongeveer om het jaar een nieuw project van natie-opbouw elders in de wereld zijn begonnen. De talloze critici van deze onderneming halen nu nog maar eens hun gelijk. ‘Amerika heeft de oorlog in Afghanistan twintig jaar geleden al verloren’, schreef Pankaj Mishra, de grote criticus van het neo-imperialisme, onlangs. Net als Irak is Afghanistan ook een ‘intellectueel falen’, aldus Mishra, een bewijs van de hybris dat Amerika een wereld naar zijn evenbeeld kan scheppen.

Er lijkt daarmee een einde te komen aan het tijdperk van de vrijheidsoorlog, waarbij een moeilijk te ontwarren kluwen van strategisch belang en ideologische overtuiging de drijfveer vormde. Het beste bewijs daarvoor is de overeenstemming die er in de VS over dit onderwerp bestaat. Trump en Biden, Republikeinen en Democraten, waren het erover eens dat Afghanistan een zinloze onderneming was geworden. Als zulke politieke tegenpolen dezelfde conclusie trekken, dan is de verandering waarschijnlijk ook van lange duur. En zelfs als Amerika, onder een nieuwe president, het in de nabije toekomst toch weer zinvol acht democratie te exporteren met in de ene hand een zak geld en in de andere een vuurwapen, zou er dan nog een internationale coalitie te vinden zijn? De resultaten van decennia van humanitaire interventie zijn niet bepaald indrukwekkend. Liberale democratie als leidend model staat er niet al te best voor in de wereld.

Bovendien hebben de VS herhaaldelijk laten zien het moment van beginnen en het moment van opgeven te kiezen wanneer het ze uitkomt. Daarmee is het land geen aantrekkelijke bondgenoot in een vrijheidsoorlog. Niets duurt eeuwig, ook aan de ‘forever wars’ kwam een eind. Ooit treedt Amerika misschien terug in een rol zoals het land die speelde in de decennia voor en na het jaar 2000. Maar voorlopig lijkt er sprake van een nieuw tijdperk waarin Amerika bovenal met zichzelf bezig is.