Getrouwd met een sodomist

Een van de kinderverhalen die Constance Wilde, de vrouw van Oscar, schreef ging over een meisje en een zwaluw. Op een dag ontsnapte het vogeltje, het meisje met een gebroken hart achterlatend. Maar het vogeltje keerde terug. Voortaan zou het overdag van de vrijheid genieten en in de avond weer terugkomen. Het lijkt erop alsof Constance zichzelf als het meisje zag en haar man als de zwaluw. Oscar daarentegen keerde op een gegeven ogenblik nooit meer terug. De gevolgen hiervan voor het gezin beschrijft Franny Moyle in de biografie Constance: The Tragic and Scandalous Life of Mrs Oscar Wilde, een boek dat een weinig vleiend licht werpt op de toneelschrijver.
De titel van deze ode aan Oscars half vergeten echtgenote is merkwaardig. Constance werd meegesleurd door de homo-erotische schandalen van haar man, maar was zelf het toonbeeld van een kunstzinnige, altruïstische en ruimdenkende laat-Victoriaanse dame. Tragisch was haar leven inderdaad. Constance Lloyd groeide op in een welgesteld gezin. Haar vader Horatio, een succesvol zakenman, stierf toen ze een tiener was, wat ervoor zorgde dat Constance geheel onder de hoede kwam te staan van haar moeder Ada, een draak. Steun en toeverlaat was haar oudere broer Otho. Via hem kwam ze in contact met diens Oxford-kameraad Oscar Wilde.
De jonge geliefden groeiden uit tot de sterren binnen de Londense avant-garde. Hun woning aan Tite Street, gelegen in het toen nog niet zo sjieke Chelsea, veranderde in een kunstwerk, compleet met plafondschilderingen van James Whistler. Tot de bezoekers van de salons van Oscar en Constance behoorden Sarah Bernhardt, Mark Twain en de latere premier Arthur Balfour. Als proto-feministe was Constance actief binnen de Rational Dress Society, die tot doel had vrouwen, letterlijk, te bevrijden van het korset. Kleding kocht ze bij Liberty, de garderobe van de avant-gardisten.
Ze was veel meer dan ‘de glamourrijke vrouw van’ de rijzende ster in literair Londen. Door haar talenkennis kon ze recensies van Wilde’s werk vertalen, onder meer vanuit het Nederlands. Ze schreef mode-artikelen voor The Lady’s World waarvan Oscar de hoofdredacteur was. Tevens droeg ze bij aan zijn werk. Moyle vermoedt zelfs dat The Selfish Giant van Constance was, temeer omdat het wat traditioneler is dan andere kinderverhalen van Wilde. Gaandeweg echter groeide het stel uit elkaar. Terwijl Oscar de grenzen van de decadentie opzocht, ging Constance, beïnvloed door het christelijk-socialistische gedachtengoed, zich inzetten voor daklozen en stakende dokwerkers.
In de praktijk betekende dit dat Constance zich door oudere dames omringde en Oscar steeds meer omging met jongemannen. Aanvankelijk deed Constance luchtig over Oscars jongensvriendschappen, misschien omdat ze werkelijk dacht dat het platonische liefde was. Ze noemde zichzelf een 'golfweduwe’, wijzend op de tijd die haar echtgenoot met jongemannen op de golfbaan doorbracht. Wat Constance niet door leek te hebben, of weigerde te geloven, was dat Oscar praktisch van haar gescheiden was, haar in de steek had gelaten voor Lord Alfred Douglas, alias Bosie. Gevraagd door zijn vrienden of hij nog wel eens op Tite Street kwam, antwoordde hij lacherig dat hij het adres vergeten was. Na een voorstelling van The Importance of Being Earnest, waar hij met Constance naartoe was gegaan, ging hij mee met Bosie. Zijn vrouw bleef in tranen achter. Het was deze homme fatal die Oscar aanzette om zijn gehate vader, de markies van Queensberry, te vervolgen voor laster. Oscar volgde de raad op, maar slaagde er niet in de jury voor zich te winnen.
Aan de vooravond van het daaropvolgende sodomieproces had hij Engeland kunnen verruilen voor het veilige vasteland, waar Constance zo graag als een gezin wilde wonen, bij voorkeur in Florence. Uit een combinatie van fatalisme, koppigheid en grootheidswaan weigerde Wilde het land te verlaten. Na de onvermijdelijke veroordeling richtte Constance zich op één ding: de toekomst van Cyril en Vyvyan. Ze vluchtte met de kinderen naar Zwitserland en nam haar meisjesnaam weer aan. Tevens probeerde ze ervoor te zorgen dat ze niet zou worden meegesleurd in het faillissement van haar echtgenoot, bij wie de schuldeisers, tabaksboeren en bloemisten voorop, in de rij stonden.
Dat alles nam niet weg dat ze Oscar regelmatig in de gevangenis bezocht, uit een diep verborgen liefde. Na de vrijlating van haar man hoopte ze op een hereniging. Vanuit Frankrijk, waar hij twee jaar te laat naartoe was geëmigreerd, onderhield hij schriftelijk contact met zijn vrouw en kinderen. Ze troffen voorbereidingen voor een hernieuwd samenzijn, maar op het laatste moment kreeg ze een brief van Oscar. Reeds bij het zien van het poststempel zag ze dat het mis was: Napels, de plek waar Bosie woonde en Oscar nu blijkbaar ook.
Niet lang daarna onderging Constance, die al jaren leed aan rugklachten, een riskante operatie. Ze stierf, 48 jaar jong. De jongens waren ontredderd. Vrienden zagen hoe ze, met handen om elkaars schouders, troost bij elkaar probeerden te vinden. Kort voor haar ziekenhuisopname had ze Cyril en Vyvyan nog een brief gestuurd met het verzoek om, wat er ook gebeurt, hun vader niet te haten, erop wijzend waar de haat van Bosie tegenover diens vader toe had geleid. Oscar stierf twee jaar later, zonder zijn kinderen ooit weer te hebben gezien.
De enige tastbare herinnering die ze van hem hadden was een postzegelverzameling.

FRANNY MOYLE
CONSTANCE: THE TRAGIC AND SCANDALOUS LIFE OF MRS OSCAR WILDE
John Murray, 374 blz., € 24,99