Javier Cercas
Sneller dan het licht
Uit het Spaans (La velocidad de la luz, 2005) vertaald door Adri Boon, De Geus, 254 blz., € 19,90

Medium cercas 20omslag

Hoe komt een Spaanse schrijver ertoe een roman over Vietnam te schrijven? De schrijver Javier Cercas (1962) oogstte eerder succes met een terugblik op de Spaanse burgeroorlog, Soldaten van Salamis, zijn derde roman. Het nieuwe boek gaat behalve over een Vietnamese veteraan over een schrijver die overvallen wordt door succes. In de roman krijgt die jonge schrijver de taak opgedrongen te schrijven over het Vietnam dat voor hem al niet meer dan een vaag historisch gerucht is, een taak die hem wordt opgelegd door de hoofdpersoon van de roman die onmogelijk lijkt. Dat klinkt ingewikkeld, maar het wordt keurig op een rij gezet. Een jonge Catalaan met grote literaire ambities neemt om het geld een baantje aan een universiteit in een obscuur Amerikaans plaatsje. Daar raakt hij in de ban van een vreemde, wat oudere collega. Ooit ging deze Rodney vrijwillig zijn broer naar Vietnam achterna om daar met het elitecorps Tiger Force betrokken te raken bij een massamoord à la My Lai. Als Rodney opeens verdwijnt, komt de Spanjaard via verhalen van Rodneys vader en brieven te weten wat er indertijd gebeurd is. Dat is stof voor een roman die de jongeman wil schrijven maar niet aankan, wat geen wonder is gezien de mentale ommekeer van Rodney, die de oorlog steeds meer als bron van schoonheid begon te zien. Onvermijdelijk wordt dat een mengsel van Conrad (Heart of Darkness), Jünger en Malaparte. Gewaagder is de combinatie van de mentale kwellingen die de Vietnam-veteraan achtervolgen en de persoonlijke malheur van de schrijver, die verslaafd is geraakt aan het onverwachte literaire succes en niet alleen zichzelf in de vernieling helpt maar ook de dood van vrouw en kind veroorzaakt. Die vergelijking van oorlogservaring en persoonlijk ongeluk is overtuigend, misschien omdat Cercas van de vergelijking geen probleem maakt. Daarvoor is nodig, al is dat het zoveelste toeval in de roman, dat de Catalaan en de Amerikaan elkaar na veertien jaar nog eens treffen. Dan begint de oorlogsveteraan bijna letterlijk zijn roman aan de verwarde schrijver te dicteren, met als kader het verslag van hun ontmoetingen. Het thema ‘personage op zoek naar zijn auteur’ wringt hier af en toe. In een bijna tegelijk vertaald maar iets minder recent boekje van Cercas, Motief, draait alles om dat thema: een schrijver heeft een plot, zoekt levende modellen voor zijn personages en krijgt zijn misdaadverhaal in zijn eigen flat voorgespeeld.