Gewoon een goed boek

Te midden van al die mooie beste-boeken-van-het-jaar-lijstjes zou je bijna vergeten dat het op een heel ander niveau – meer het niveau van: help het is kerstvakantie en nu wil ik lekker gaan lezen – schier onmogelijk is een boek te vinden waarin je onmiddellijk je tanden wilt zetten. Ik dacht dat het mijn persoonlijke probleem was, maar een bevriende collega, die net als ik behalve voor het werk ook nog voor het plezier probeert te lezen, mailde me wanhopig Waterstone’s én Athenaeum-boekhandel te hebben afgestruind. Ze zag alleen maar boeken die of heel dik waren, of reeds ongelezen bij haar thuis opgestapeld stonden, of beide. Na honderd bladzijden Jonathan Littells De welwillenden was ze wel toe aan ‘gewoon een goed boek, maximaal 250 pagina’s’. Is dat nu te veel gevraagd? vroeg ze zich af.
In een ideale wereld zou er een overlap zijn tussen de boeken voor het werk en die voor het plezier, maar God heeft anders beslist. Eeuwig doorploegen en afzien zullen jullie, dames en heren critici, want het ontspannen lezen is voorgoed voorbij. Dat die hang daarnaar ondertussen onverminderd voortduurt, tja, dat is dan de straf, of iets minder katholiek geformuleerd: de pech.
En dus vind ik mezelf geregeld terug, thuis op de bank, met boeken met titels als Profiel in bloed of, zoals in de afgelopen weken, Mannen die vrouwen haten, en het vervolg erop: De vrouw die met vuur speelde. Nu ligt er nog één deel op me te wachten, dat net als die andere twee zo’n zeshonderd bladzijden dik is: Gerechtigheid. Het is Zweeds en er schijnen in Europa zeven miljoen exemplaren van ieder deel te zijn verkocht. Niet onmiddellijk een aanbeveling nee, maar toch. Zeven miljoen!
Toch weet ik meteen dat ik die bevriende collega deze delen niet in de maag hoef te splitsen. Want dat gewoon goede boek, waarvan we niet eens onderling hoeven uit te spreken wat dat is omdat we dat beiden feilloos aanvoelen, dat is dít in ieder geval niet. Ik kan me nog wel een beetje zoet houden met die dikke Zweedse trilogie waarin journalistiek geharrewar, overheidsschandalen, vrouwenhandel en bruut geweld over de pagina’s buitelen met veel Stockholmse couleur locale, maar ik ken haar goed genoeg om te weten dat zij zich na dertig pagina’s zal afvragen waarom ze dit moet lezen en ook dat ze geen Svensson meer van een Mattusson zal kunnen onderscheiden. Zelf merk ik trouwens ook teleurgesteld dat het tweede deel een stuk minder is dan het eerste: veel te veel informatie op niets af, vooral al die details over kleding en voedsel worden op een bepaald moment bladvulling en – hoofdzonde voor een thriller – halen de vaart uit het verhaal.
Het gewoon goede boek. Kenmerkend voor het gewoon goede boek is allereerst dat het lezen ervan niet aanvoelt als huiswerk. Het is volkomen vanzelfsprekend dat je dit boek leest en niet een ander, dat je na twee zinnen gevangen bent en het dus niet in je hoofd haalt je schaduwstapel boeken naast het bed aan te spreken. Het tweede kenmerk vloeit hier logisch uit voort: het gewoon goede boek lees je uit, en wel zo onmiddellijk mogelijk. Niet dat ik ooit een boek dat ik recenseer niet uitlees, maar dat gebeurt dan wel vaak met behulp van stokjes tussen de ogen en koud water binnen handbereik om af en toe de polsen te kunnen deppen. Het derde punt is dat je niet moe wordt dit gewoon goede boek cadeau te doen. Het vierde kenmerk lijkt daarmee weer een beetje te conflicteren: het moet wel een geheimtip blijven. We hebben het hier dus niet over de nieuwe Roth, Brouwers of McEwan. Het gewoon goede boek is zozeer een gewoon goed boek dat de uitzonderlijke kwaliteit ervan slechts wordt opgemerkt door de fijnproever.
Het moge inmiddels duidelijk zijn: het gewoon goede boek is een schaars goed. In 2008 verschenen er welgeteld twee. Soms moeten fijnproevers elkaar dan ook een beetje helpen. Ik had er nog eentje liggen, van negen jaar geleden, waarvan ik wist dat de bevriende collega het nog niet kende. Zij was met de kerstdagen dus alsnog onder de pannen, terwijl ik nog maar eens driehonderd bladzijden terugbladerde om te kijken of de bad guy nu Bjurman heette of Bjork.