Gewoon negeren

HOEZO don’t shoot the messenger? In de schuldencrisis is het staande praktijk. Vrijdag verlaagde S&P de kredietwaardigheid van negen landen uit de eurozone. Met name het verlies door Frankrijk en Oostenrijk van het AAA-stempel kwam hard aan. Daarmee heeft ook de kredietwaardigheid van het Europese steunfonds EFSF een knauw gekregen. En dat kan álle eurolanden geld kosten, Nederland incluis.

Als voornaamste reden voor haar stap voerde S&P de blunderende Europese politiek op. Die meent nog altijd dat de oplossing voor de eurocrisis ligt in keihard bezuinigen. De kredietbeoordelaar noemt deze strategie ‘self-defeating’. De aangesproken regeringsleiders reageerden onmiddellijk. Niet door de hand in eigen boezem te steken, maar door hardop na te denken over hoe de kredietbeoordelaars de mond gesnoerd kan worden. Wat je zegt ben je zelf: niet de politiek, maar de kredietbeoordelaars met hun zwartgallige prognoses zouden de crisis aanwakkeren. Gregor Gysi van de Duitse oppositiepartij Die Linke sprak zelfs van een 'oorlog van de banken en Amerikaanse kredietbeoordelaars tegen de Europese volkeren’.
Tegenover zulke wilde beschuldigingen staat het nuchtere verweer van de kredietbeoordelaars. Bureaus als S&P, Moody’s en Fitch doen niets anders dan hardop uitspreken wat iedereen al lang weet: de keizer draagt geen kleren. De Europese politiek slaagt er met andere woorden niet in de eurocrisis in te dammen. De tot nog toe besloten maatregelen schieten hopeloos te kort, voorzover ze ooit verder komen dan de tekentafel. Door dat te benoemen leggen de kredietbeoordelaars slechts de vinger op reeds etterende wonden - net als bijvoorbeeld speculanten doen, nog zo'n geliefde professie.
Wie heeft er dus gelijk? Vertegenwoordigen de kredietbeoordelaars het (Angelsaksische) Kwaad? Of zijn zij het toonbeeld van nuchtere, financiële realiteitszin? Het antwoord is: geen van beide. Inderdaad, de kredietbeoordelaars veroorzaken de crisis niet. Zij signaleren slechts. Maar het gaat te ver om daar de loftrompet over te steken. Te vaak blijkt het onderzoek van de kredietbeoordelaars achteraf broddelwerk. Neem Ierland. Nog een maand voor het land door Europa behoed moest worden voor het bankroet stond het gunstig als AA te boek. Met zulke flaters tonen de kredietbeoordelaars zich niet slimmer of dommer dan het gemiddelde van de financiële wereld. Sterker, er valt veel voor te zeggen dat zij de belichaming zijn van die doorsnee. Dat deze kudde achter elke trend aan rent, kun je haar nauwelijks verwijten. Veel kwalijker is het als regeringen en nationale banken doodleuk meehollen. Precies dat is er gebeurd. Want de politiek is de kredietbeoordelaars het afgelopen decennium steeds serieuzer gaan nemen. Pensioenverzekeraars en banken worden vaak zelfs gedwongen de rapportcijfers van een bureau als S&P te volgen.
Daar ligt het werkelijke probleem: de meelopers worden te serieus genomen. Niet zijzelf, maar de politiek geeft zo de kredietbeoordelaars een enorme macht. In plaats van hun de volle laag te geven, past dan ook een andere strategie. Don’t shoot the messenger; nee, natuurlijk niet. Just ignore him.