Gezinsgeheimen

Sonya Hartnett
Valstrik
Uit het Engels (Sleeping Dogs, 1995) vertaald door Ina Vandewijer, Facet/Clavis Uitgeverij, 142 blz., € 12,95

Ze heeft al zo’n twintig romans geschreven. Voor kinderen, adolescenten en volwassenen. Ze won verscheidene literaire prijzen. Ze is in eigen land omschreven als ‘the finest Australian writer of her generation’. Maar hier is ze met slechts drie Nederlandse vertalingen nauwelijks bekend: Sonya Hartnett.

Misschien is Hartnetts ‘down-under’ wel te ver weg voor ons Nederlanders. Misschien is Hartnetts stoffige ‘outback’ wel te anders. De verzengende hitte te veel. De eenzaamheid te uitzichtloos. En de dagelijkse werkelijkheid te ruig, te rauw, te dierlijk, te meedogenloos. Troost biedt Hartnett niet. En hoop al evenmin.

Toch lees je haar onlangs vertaalde huiveringwekkende (jeugd)roman Valstrik (al uit 1995) in één adem uit. Dankzij Hartnetts geweldige verteltalent. Haar woorden en zinnen creëren een beklemmende sfeer die je vanaf het begin overmeestert. Hartnetts taal neemt je gevangen en houdt je vast op de verwaarloosde, vervallen boerderij en het bijbehorende caravanpark van de teruggetrokken vreemde familie Willow. Zij bevinden zich ergens in een ruige uithoek van Australië, waar de aanhoudende hitte het leven omsluit en doet zinderen. Waar het ‘heter en heter wordt tot het lijkt of het land op elk moment kan openbarsten, hijgend en happend naar lucht’.

Vader Griffin, een Vietnam-veteraan, zwaait er de scepter. En dat doe hij autoritair en hardhandig. Regelmatig slaat hij zijn twintigjarige zoon Jordan tot bloedens toe. Jordan is de middelste van zijn vijf kinderen. Hij wordt beschouwd als de idioot van de familie, ‘even licht als de rest donker is, even sloom als de rest hevig is’. Alsof hij ergens gevonden is. Jordan houdt zich staande dankzij zijn tekentalent en incestueuze relatie met zijn iets oudere zus Michelle. Hij aanvaardt zijn lot lijdzaam, zoals ook zijn van werkelijkheidszin beroofde moeder dat doet.

Mooi en poëtisch beschrijft Hartnett hoe het leven van de moeder tot stilstand is gekomen: ‘Vanuit haar stoel zwierf haar geest rond tot hij een stille schemerige plek vond, volledig naar haar wens. Al vele jaren verblijft ze op die plek. Buiten de muur van het grote huis draait de boerderij zonder haar. Bomen groeien, dieren worden geboren, gewassen bloeien en worden geoogst. Ze is het weer, de stad, de wereld vergeten.’

Hartnetts beelden mogen poëtisch zijn, haar plot is felrealistisch. Wanneer kunstenaar en caravangast Bow Fox ten tonele verschijnt, maakt hij letterlijk en figuurlijk slapende honden wakker. Hij dringt de wereld van de Willows binnen en ontdekt de gezinsgeheimen. Hun antwoord is meedogenloos. Noodgedwongen. Omdat ze meedogenloze levens leiden. ‘Er is geen medelijden, geen genade en waarschijnlijk geen uitweg.’ Valstrik is een Grieks noodlotsdrama uit Australië.