De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk vanavond om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Goedkope ‘zorgbeveiliger’ rukt op

GGZ-instellingen: isoleercel afschaffen lukt toch niet

De belofte van GGZ-instellingen om de isoleercel uit te bannen wordt niet waargemaakt. Dit blijkt uit onderzoek van Investico voor De Groene Amsterdammer en Trouw.

Instellingen voor psychiatrische zorg slagen er niet in de isoleercel uit te bannen. Het doel om uiterlijk 1 januari 2020 ‘separeervrij’ te zijn, wordt door geen van hen gehaald. In een kwart van de klinieken steeg de afgelopen jaren zelfs het aantal uren dat psychiatrisch patiënten gedwongen werden opgesloten.

Dat blijkt uit onderzoek van Platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor De Groene Amsterdammer en dagblad Trouw naar het isoleren van problematische patiënten. Vijftien grote ggz-instellingen beloofden in juni 2016 op eigen initiatief de separeercel af te schaffen. ‘Een ggz zonder separeercellen is mogelijk’, stelden ze in het zogeheten Dolhuys Manifest.

Die belofte kan echter niet worden nagekomen, erkennen de instellingen nu. Tussen 2014 en 2017 separeerden ruim een kwart van de GGZ-instellingen niet minder maar méér uren, en bij nog een kwart nam het aantal uren nauwelijks af. In andere klinieken was er wel een daling. Over de hele linie werd in 2017 nog 334 duizend uur gesepareerd; slechts 9,3 procent minder dan in 2014.

Voor een kleine groep patiënten is separatie vrijwel onvermijdelijk, constateren bijna alle geraadpleegde instellingen. Het gaat om patiënten die door een combinatie van drugs, psychose, agressiviteit en fysieke kracht ‘super uitdagend’ zijn voor de behandelaars. Omdat ‘lichtere’ gevallen nu thuis, elders of niet worden behandeld, is de concentratie van zulke patiënten met zware en complexe problematiek in klinieken nu veel hoger dan voorheen.

Tegelijkertijd kampen instellingen met grote tekorten aan deskundig personeel, die ze proberen te compenseren door een groeiende inzet van goedkopere ‘zorgbeveiligers’ zonder scholing in de psychiatrie. ‘De agressie moet uit de samenleving, maar dat betekent dat hij op onze afdeling komt’, zegt geneesheer-directeur Arnoud Jansen van GGZ-instelling Dimence Groep, een van de ondertekenaars van het manifest. Het stijgende aantal separatie-uren in zijn kliniek wordt volgens hem veroorzaakt door een klein aantal patiënten, dat langdurig van anderen moet worden gescheiden.

GGZ Eindhoven, een andere ondertekenaar van het manifest, zegt dat haar cijfers van jaar tot jaar veranderen en noteerde vorig jaar een lichte stijging van het aantal separatie-uren. Geneesheer-directeur Joris Hendrickx: ‘Het is een gigantisch mooie ambitie die ik nog niet wil opgeven, maar ik ben er niet ten volle van overtuigd dat het op dit ogenblik mogelijk is.’ Vijf jaar geleden had de instelling nog niet zo’n grote personeelskrapte, is zijn verklaring. ‘Niemand separeert voor zijn plezier. De reden is dat wij een bepaald gevaar niet op een andere manier afgewend krijgen.’

Kliniek GGz Centraal zegt het voorgenomen doel wél te gaan halen. De ouderwetse isoleer- of separeerruimten worden in de instelling vervangen door ‘extra beveiligde kamers’. Ook die ruimtes kunnen op slot en houden patiënten geïsoleerd, maar achter een glazen wand met luxaflex en meer luxe, privacy en toezicht in de cel die nu ‘kamer’ wordt genoemd. Formeel geldt deze behandeling overigens nog steeds als ‘separatie’.

De discussie over het halen van de doelstelling wordt gecompliceerd doordat cijfers onderling slecht vergelijkbaar zijn. In 2012 werden GGZ-instellingen verplicht om op een uniforme manier alle zogeheten ‘dwangmaatregelen’ te registreren. Een jaar voor de ondertekening van het manifest kwam daar echter de klad in, toen het ministerie van Volksgezondheid de registratie overdroeg aan een stichting die wordt gefinancierd door de zorgverzekeraars.

Op dit moment is er hierdoor ‘geen enkel zicht op de landelijke ontwikkelingen’, zegt onderzoeker Eric Noorthoorn. De gehanteerde, nog niet eerder in de media gepubliceerde cijfers uit het onderzoek komen van Zorginstituut Nederland. Die zijn gebaseerd op data die instellingen zelf aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg doorgeven. Dit wordt niet gecontroleerd en de definitie van ‘seperatie’ is hierin mogelijk niet hetzelfde, waarschuwt Noorthoorn. Het totaal aantal gesepareerde uren in 2017 was waarschijnlijk nog hoger dan de gemelde 334 duizend uur.

Lees verder: de longread in De Groene Amsterdammer