Op zoek naar de Poolse stem

Glosuj na Magda

Zo’n zeventigduizend Polen mochten bij de gemeenteraadsverkiezingen hun stem uitbrengen. In Den Haag, waar de grootste groep woont, zette het CDA drie Poolse kandidaten op de lijst. Magda Spaans-Plóciennik voerde intensief campagne. ‘Kom op voor jezelf!’

Medium 1 magda spaans flyeren poolse kerk den haag

Halverwege de avond wordt ze naar voren geroepen: Magda Spaans-Plóciennik, nummer tien op de lijst van het cda. Ze zucht even diep, dan verzet ze zich en lacht. Justyna Wachnicka, nummer vijf en Milka Betka, nummer 43, gaan naast haar staan op het kleine podium. Magda kijkt de zaal in. Het campagnelokaal in Den Haag is volgepakt, de cda’ers volgen de uitslagen tijdens deze verkiezingsavond op 19 maart op grote schermen. Overal is geroezemoes, met bier of een glas wijn in de hand staan mensen te praten. Magda voelt zich ongemakkelijk. Atom Zhou, de kandidaat met een Chinese achtergrond, was hun op het podium al voorgegaan, evenals Mohamed Mahawat Khan die een van de vijf Hindoestaans-Nederlandse kandidaten is. Het cda Den Haag heeft bewust gekozen voor diversiteit in zijn gelederen. Dit jaar zijn de drie Polen op de lijst de nieuwste aanwinst. ‘Wat hebben jullie vandaag gedaan?’ vraagt de campagneleider vrolijk. Magda had gehoopt dat dit niet zou gebeuren. Ze is moe, heeft de hele nacht niet geslapen, haar dochtertje had plotseling hoge koorts gekregen, en ze is teleurgesteld. De helle tv-lampen van de nos schijnen in haar gezicht. Ze had zich deze avond anders voorgesteld.

Meer dan een jaar geleden werd Magda, 37 jaar en moeder van twee kleine kinderen, benaderd door de Haagse lijsttrekker van het cda, Karsten Klein. Magda viel op, ze is actief in een cda-werkgroep sociaal beleid, heeft een groot netwerk in de Poolse gemeenschap en is oprichter en voorzitter van het Haagse Pools centrum. Er wonen naar schatting dertig- tot veertigduizend Polen in de stad, van wie 7700 staan ingeschreven. De Polen vormen daarmee een interessante nieuwe kiezersgroep, aangezien elke EU-burger die zich heeft ingeschreven in de gemeentelijke Basisregistratie Personen (brp) mag stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen. ‘Het is noodzakelijk om deze groep een stem te geven in de lokale politiek’, zei Klein destijds tegen de Poolse webkrant Polonia.nl. Hij was de eerste cda’er die actief op zoek ging naar Poolse kandidaten voor zijn lijst. In totaal stonden deze gemeenteraadsverkiezingen in Nederland acht Polen op de kandidatenlijst van verschillende politieke partijen, inclusief de drie van het Haagse cda. Veel Polen stemmen dan ook voor de eerste keer in Nederland. De Poolse kiezer sluit, aldus Klein, goed aan bij de identiteit van zijn partij. ‘Ze leren de taal snel, zijn katholiek en kennen de westerse normen en waarden.’

‘Djen dobre, wilt u op mij gaan stemmen?’ Magda spreekt iedereen die door de glazen schuifdeuren de warme en helverlichte supermarkt uit komt enthousiast aan. Over drie weken zijn de verkiezingen, ze heeft goede moed. Het is vrijdagavond, veel Polen doen na het werk boodschappen bij Groszek, een van de grootste Poolse winkels in Den Haag. Gisteravond stond ze hier ook, morgen gaat ze de hele dag in een andere ‘Poolse buurt’ flyeren. Net als vorige week. Er waait een gure wind op deze hoek van de Zuiderparklaan en de Lunterenstraat. Haar twee vrijwilligsters Aneta en Wiolette hebben dikke jassen aan gedaan, met handschoenen aan delen ze de cda-flyers uit met daarop een foto van Magda – glimlachend kijkt ze de camera in. Magda zelf draagt, zoals ze nu al de hele campagnetijd doet, haar felgroene jas met in grote letters cda erop.

The voice PL in NL noemt ze zich op haar Facebook-pagina. Ze moest er wel even over nadenken toen ze door het cda was benaderd. Ze realiseerde zich dat het haar veel tijd zou kosten. Maar ze was ook trots. Ze hecht veel belang aan democratie, ze herinnert zich dat ze in Lodz met haar moeder over straat liep toen de tanks in 1980 de stad binnen denderden, ze ruikt het traangas, ze was vier jaar, maar voelt nog de angst van haar moeder. Democratie is niet vanzelfsprekend, dat weten ze in Polen heel goed. Daarom was ze, op haar 36ste verjaardag, lid geworden van het cda. Ze dacht: dit is een mooie leeftijd om ergens voor te kiezen. Het cda past bij de christelijke achtergrond en de gedachten die ze van haar ouders heeft meegekregen. Na haar gesprek met Karsten Klein ging ze praten met haar man. Ze werken allebei, hadden net een baby gekregen en er was al een kleuter van drie. Ze heeft een paar slapeloze nachten gehad. Maar hij zei dat hij haar zou steunen. Dat gaf voor haar de doorslag. Toen zei ze ja.

Magda hecht veel belang aan democratie, ze herinnert zich dat de tanks Lodz binnen denderden

De kandidatencommissie zette haar op nummer tien van de lijst. Een hoge plaats, ze was ongelooflijk blij. Het cda zat weliswaar met slechts drie zetels in de raad, maar met voorkeurstemmen – het hoeven er maar elfhonderd te zijn – maakte ze goede kans. Op nummer vijf stond ook een Poolse, Justyna Wachnicka, maar er was afgesproken dat Magda degene zou zijn die zich zou richten op de arbeidsmigranten uit Europa, Justyna op de expat-wereld. De derde kandidate, op nummer 43, was er vooral om hen te steunen. Magda gaf zich direct op voor ongeveer alle cursussen en opleidingen die het cda aanbood bij het Steenkampinstituut, zoals collegeonderhandelingen, debatteren en natuurlijk alles over het raadswerk, hoe het er uitziet, hoe de verhoudingen zijn, wat je doet als raadslid. Ze was opgewonden, ze woonde zeventien jaar in Nederland en zou nu iets kunnen betekenen voor al die nieuwkomers uit Oost-Europa.

Magda kwam als Poolse bruid. Ze ontmoette haar man André in de zomer, zo’n twintig jaar geleden, op een feestje in het Poolse dorp van haar grootouders. Elk weekend ging zij daarheen. Hij woonde met zijn ouders in Nederland, maar zijn moeder was Poolse en kwam uit een dorp in de buurt. Het was een vakantieliefde, maar na een paar jaar trouwden ze. Ze had een studie fysiotherapie in Polen gedaan, volgde hier een opleiding voor röntgenlaborant, ging daarna sociale wetenschappen studeren in Rotterdam en studeerde af op grootstedelijke vraagstukken. Nu werkt ze als veiligheids- en kwaliteitscontroleur bij een medische researchorganisatie in Rotterdam.

‘Meneer, gaat u stemmen?’ Een jonge man met bouwvakkerskleren en een schroevendraaier in zijn broekzak zet zijn volle boodschappentas op straat. ‘Stempas?’ Hij heeft geen idee wat het is, heeft hem al weggegooid denkt hij. Magda komt dit tijdens haar campagne de hele tijd tegen. Veel Polen interesseert het niet. ‘Wat is dat?’ vragen ze dan. ‘Wat voor verkiezingen? Wat heb ik daaraan? Wat kun jij voor me doen?’ Het wantrouwen tegen politici is groot, dat is iets wat ze in Polen al hadden. En bij de toezending van het stembiljet heeft de gemeente Den Haag geen uitleg in het Pools gegeven. Magda geeft in feite daarom ook algemene voorlichting over de verkiezingen. De man pakt een flyer van Magda, bekijkt het van alle kanten: haar foto voorop, op de achterkant in het Pools en Nederlands haar speerpunten: ‘gelijke kansen op de arbeidsmarkt’, ‘gelijke kansen voor de ontwikkeling van al onze kinderen’ en ‘een goed woon- en leefklimaat’. Onderaan op haar flyer, in grote letters, staat: ‘Zawacz o siebie, glosuj na Magda!’ Oftewel: ‘Kom op voor jezelf, stem op Magda!’ De man vouwt de flyer op, stopt hem in zijn borstzak, pakt zijn boodschappentas op en loopt naar zijn oude Mercedes aan de overkant van de straat. ‘Trzeba isc!’ (We moeten stemmen!), roept ze hem na.

Ze wil veel verbeteren aan de situatie van de Oost-Europeanen in Den Haag. Om te beginnen vindt ze dat het verplicht zou moeten worden om je in het gemeentelijk register in te schrijven zodra je hier gaat werken als EU-burger. Het is heel leuk, al die vrijheid, overal werken en wonen in Europa, maar omdat de arbeiders zich niet inschrijven hebben ze geen rechten waar ze op terug kunnen vallen. Dan staan ze bij Magda op de stoep in het Pools centrum en huilen: ‘Help me.’

Mensen keren zich uiteindelijk tegen de Polen. Daarom is de PVV in Den Haag zo groot. Daar is Magda van overtuigd

‘Op mij stemmen!’ Ze lacht tegen een echtpaar dat niet wil praten, zwaait nog eens met haar flyer. Ze is tenger, klein eigenlijk, heeft halflang bruin haar en groenbruine ogen, een rond gezicht. Ze is niet extravert, eerder bescheiden, een beetje verlegen, maar ze weet heel goed wat ze wil, is vastberaden. Met die gedrevenheid zette ze drie jaar geleden ook het Pools centrum op, waar ze nu voorzitter van is. Ze bieden er hulp, advies en informatie, verzorgen Nederlandse les, organiseren activiteiten voor kinderen. Ze weet waar Poolse en andere Europese nieuwkomers mee worstelen. Er zijn in Den Haag veel te weinig huizen waar tijdelijke Poolse arbeiders kunnen wonen, op een normale manier, met redelijke prijzen. Er is zoveel uitbuiting, zowel door huisjesmelkers als door werkgevers. Als ze in de raad komt, gaat ze daar aandacht voor vragen, iedereen laat het maar gebeuren. Als je dit als gemeente niet beter organiseert, keren mensen zich uiteindelijk tegen de Polen. Daarom is de pvv in Den Haag zo groot. Daar is ze van overtuigd.

Een beter imago, dat is ook wat Magda de Polen graag wil geven. Een jaar geleden stelde ze haar campagneteam samen. Zo’n veertig mensen uit de Poolse gemeenschap en uit haar eigen centrum wilden haar helpen, van wie zo’n tien, vijftien mensen de harde kern vormden. Iedereen vond het belangrijk dat ze hen, als Poolse, zou vertegenwoordigen. Op bevlogen vergaderingen hebben ze samen de strategie uitgestippeld hoe ze die elfhonderd voorkeurstemmen zou gaan halen, waar ze moest flyeren, welke debatten ze zou doen, waar ze de posters gingen ophangen. Het was het leukste van de hele campagnetijd. Ze heeft tienduizend flyers laten drukken, honderd posters. Ze heeft alle uitzendbureaus waar Polen werken benaderd, is er langs geweest, heeft de flyers uitgedeeld met de vraag of ze die in het Westland wilden verspreiden. Alles heeft ze zelf geregeld en betaald. Ze weet nog niet hoeveel het haar gekost heeft, een paar duizend euro zeker. Het is een investering, zo ziet ze het. Het hoort erbij. Het is een kans die ze moest grijpen.

Medium 2 magda spaans flyeren poolse kerk den haag

De sfeer slaat om, zo’n twee weken voor de verkiezingen. Er ontstaan spanningen met de andere Poolse kandidate. Ze worden tegen elkaar opgezet door de lokale media. Magda zou jaloers zijn op de hogere plaats van Justyna, die op vijf staat en nog maar vijf jaar in Nederland woont, geen goed Nederlands spreekt en weinig weet van de problematiek van de Poolse arbeidsmigrant. Ze baalt ervan. Die dingen heeft ze nooit gezegd, ze vindt ze ook niet. Zo is ze helemaal niet, ze wil dat het stopt. Maar het gif is gezaaid, met name binnen de Poolse gemeenschap. De vermeende vete gaat als een schaduw over de laatste twee weken hangen.

Al die weekenden en avonden flyeren, vergaderen, debatteren, praten. Slechts 214 stemmen

Ze merkt ook steeds meer, nu 19 maart nadert, dat ze niet is opgenomen in het professionele deel van de cda-campagne – die is er alleen voor de eerste vijf kandidaten. Ze moet het alleen doen, dat geldt voor iedereen verder op de lijst. Zo wordt ze ook niet uitgenodigd voor een verkiezingsdebat over de positie van Polen in Den Haag. Het debat is georganiseerd door Idhem, een stichting voor EU-migranten. Het cda heeft, aldus de organisatoren, nummer vijf op de lijst naar voren geschoven. Cakejes staan klaar op tafel, koffie en thee in thermoskannen met plastic bekertjes ernaast. Op de hoek van de tafel ligt een stapel flyers van Justyna Wachnicka. Justyna is een jonge zakenvrouw (27), ze woont sinds 2008 in Nederland en heeft een schoonheidsstudio in Hotel des Indes. Ook zij boort de potentiële Poolse kiezers aan. Een handjevol Poolse geïnteresseerde kiezers zit verspreid in het zaaltje. ‘Het leeft nog niet zo’, verklaart Malgorzata Bos-Karczewska, hoofdredacteur van Polonia.nl die ook aanwezig is. Ze wil via haar krant de Polen in beweging brengen om te gaan stemmen. Ook zij ziet het belang van de Poolse politieke kracht. ‘Het is belangrijk dat mensen zich bewust worden dat ze hier meer invloed hebben dan in Polen.’

‘Ik wil laten zien dat Polen een leuk land is met heel leuke mensen’, begint Justyna het debat, dat zich snel ontspint tot een discussie over de positie van Polen in de stad en zich ten slotte toespitst op het integratiecontract dat minister Lodewijk Asscher migranten uit Oost-Europa wil laten tekenen. ‘Wij willen zorgen dat er meer acceptatie komt voor de arbeidsmigranten’, verklaart een Haagse kandidaat voor de pvda – wiens wethouder in 2010 nog waarschuwde voor een ‘tsunami van Oost-Europeanen’. ‘Het is nu eenmaal niet te ontkennen dat er grote onderbuikgevoelens tegen arbeidsmigranten zijn. Door zo’n contract stel je mensen gerust.’

Bij het verlaten van de zaal zijn de luisteraars onder de indruk. ‘De democratie is hier echt veel beter dan in Polen’, zegt een Poolse man die werkt in de bouw. Hij is gewend te fluisteren over politiek, alleen binnenshuis zeg je in Polen wat je echt vindt. ‘Ik ga nu hier mijn Poolse ID-kaart op tafel leggen en stemmen’, zegt hij ferm. ‘Dat is een goed gevoel.’

Het is zondagochtend. Nog tien dagen te gaan. Magda staat klaar, samen met drie van haar vrijwilligers, voor de Heilige Teresia van Avila-kerk aan het Westeinde. Haar groene cda-jas heeft ze weer aan – ze slaapt er bijna in – en een stapel _PoPolsku-_kranten (voor de Poolse gemeenschap in Nederland) op de arm. Ze heeft er duizend van gekocht om uit te delen, want er staat een groot interview met haar in. Aan de overkant van de straat, bij de etalage van de Poolse salon Kosmetyczny Isabel, plakt een vrijwilligster de verkiezingsposter van Magda op een geparkeerde fiets. Het is nog stil op straat, de Poolse mis in de kerk is bijna afgelopen. Nog één keer wil ze fors inzetten. Hierna kan ze niet veel meer doen. Ze heeft alles gegeven wat ze in huis had. Het is heel veel werk geweest, veel meer dan ze ooit had verwacht. Als ze niet in de raad komt, doet ze het nooit meer. Magda lacht, ze gelooft nog steeds in haar eigen plan, dat ze de Polen hier in de stad echt iets te bieden heeft. De zware kerkdeuren zwaaien open. Magda en haar vrijwilligers verdwijnen met hun kranten in de menigte.

Op de cda-bijeenkomst zingt een man gekleed in het zwart met een glimmende vetkuif covers van Frank Sinatra. Het cda denkt die avond nog vanwege de peilingen dat het slecht is gegaan, de stemming is bedrukt. Later blijkt dat ze weer drie zetels hebben gehaald, evenveel als ze hadden, maar met meer stemmen dan vier jaar geleden. Magda stapt van het podium af, zwaait nog even. Ze weet eigenlijk nu al dat ze het niet heeft gehaald. Twee dagen later hoort ze inderdaad dat ze slechts 214 voorkeurstemmen heeft gekregen. Al die maanden campagne, al die weekenden en avonden flyeren, vergaderen, debatteren, praten. Slechts 214 stemmen. Justyna, de andere hooggeplaatste Poolse kandidate, heeft er 209. De Polen hebben niet massaal op de Polen gestemd. Magda weet dat er ook Bulgaren en Nederlandse vrienden op haar stemden. Ze denkt dat in totaal niet meer dan twee procent van de Polen op een van hen heeft gestemd. Dat is dramatisch laag, denkt ze ontgoocheld. Tijdens de campagne merkte ze al dat veel Polen niet geïnteresseerd waren. In Polen zelf stemden ze ook niet, waarom dan wel hier, zeiden ze. Ze heeft nog geprobeerd ze om te praten, door te benadrukken dat ze juist nu een kans hadden, dat het er hier wel toe deed – maar zo eenvoudig is het niet. Ook de cda-campagne zelf had doelgerichter gekund. Het is niet vanzelfsprekend dat, omdat er Poolse namen op de lijst staan, alle Polen naar de stembus gaan.

Ze pakt een glas witte wijn. Maakt een praatje met Mohamed Mahawat Khan, die het ook niet heeft gehaald. Het was een bijzondere ervaring, ze heeft veel geleerd, een paar goede vrienden overgehouden uit de partij, maar ze is ook teleurgesteld. In de manier waarop zo’n campagne gaat, en in de Poolse kiezer. Als ze me niet willen, dan niet. Ze deed dit voor hen. ‘By saying something stupid that I love you…’, zingt de man op het podium. Het is een uur of elf, Magda Spaans-Plóciennik trekt haar groene cda-jas aan en dringt zich door de menigte naar de buitendeur.


Beeld: (1&2) Magda Spaans-Plóciennik, nummer 10 op de lijst van het CDA in Den Haag, aan het flyeren voor de gemeenteraadsverkiezingen bij de Poolse kerk in het centrum van de stad.