‘goedemorgen. bakker klootwijk’

ZONDAGOCHTEND VROEG. Voorbij de eerste haventerreinen van Rotterdam, bij Delfshaven, ligt een kruispunt waar het altijd waait. Een op de drie mannen die er oversteekt, gaat vergezeld van een hond. De meeste anderen lopen in groepjes van twee of drie. Veel lijken van Noord-Afrikaanse afkomst. Op een van de hoeken zit Videotheek Video Vision. Binnen wordt een speelfilm opgenomen.

De scène van vanochtend: drie criminele jongeren - Marcel, Hassan en David - komen een duister zaakje regelen met de eigenaar van de videotheek. De opnamen gaan snel. Na drie of vier keer keer repeteren staan de meeste shots binnen drie takes op film. Meer tijd of meer film is er niet. Dit is geen low- maar een no-budget film. Er is geen subsidie en geen grote investering. Mocht aan het resultaat van de onderneming ooit geld worden verdiend, dan pas krijgen cast en crew betaald.
De sfeer op de set is relaxed. Nog twee draaidagen en het zit erop. Sommigen moeten weer naar school, anderen naar hun werk bij film of televisie.
So Be It hebben ze in hun vakantiedagen gedraaid. Tussen de opnamen door staat mellow house op. En bij het repeteren worden geintjes uitgehaald, stoer loopt de lichtman met de jonge criminelen mee de videotheek in en de set grinnikt van het lachen. Telefoon! De acteur die Hassan speelt, onderbreekt zijn spel en neemt op: ‘Goedemorgen, met Video Vision.’ Hij werkt hier. Zijn baas speelt ook mee. Als zichzelf: de eigenaar van een videotheek.
Esther Jonker is hier de producente. Morgen is ze jarig, dan wordt ze 21. Als ze enthousiast uitlegt hoe dit zo gekomen is, heeft ze de verrassing nog in haar ogen staan. Samen met regisseur Jamel Aattache (23) kreeg ze het idee om een film te maken. Ze lazen het boekje van producente Cleo de Koning over de totstandkoming van Zusje. Daarin vonden ze tips over hoe je zonder geld toch je eigen film kunt maken. Dus hebben ze maar een Commanditaire Vennootschap opgericht: Indie Filmwerk. Het kantoor is de kamer van de producente, tevens slaapplaats voor diverse leden van crew en cast. Al drie weken gaat daar elke ochtend om zeven uur de bel. 'Goedemorgen. Bakker Klootwijk!’ roept een man dan vanuit het trappenhuis en hij levert dertig gesponsorde broodjes af. De ontbijtploeg smeert ze, iedereen vertrekt naar de set en er wordt een film gemaakt.
Een misdaadfilm zal het worden. Maar wel een met veel humor. Hij speelt in 1998 in een buitenwijk van Rotterdam. Scenarist en acteur Kim Ho Kim (22) is vandaag ook aanwezig. Hij legt uit waar So Be It over gaat. De vrienden Sam, Ko, Hassan en David hangen avond aan avond rond snackbar El Aviv. Vanaf hun honk bekijken ze het snelle leven van mensen die meer succes hebben dan zij.
En er gebeurt wat onvermijdelijk lijkt voor veel jongens die wonen in een achterstandswijk, zonder opleiding en gunstige vooruitzichten. Ze kiezen voor de criminaliteit.
Kim Ho: 'Maar ze kiezen. Mensen máken keuzen. Dat is belangrijk in deze film. Je kan je niet verschuilen, want je hebt altijd zelf een keuze gemaakt. Ik speel bijvoorbeeld een beetje een stereotiepe Chinees. Een jongen die uit is op geld, want als je veel geld hebt, dan ben je gelukkig. Hij volgt een heel traditionele gedachte dus. Toch maakt ook zo iemand een keuze om dat te doen. Ik ben zelf rechten gaan studeren omdat dat voor mij vanzelfsprekend was. Ik weet niet meer precies wanneer, maar toch heb ik ook ergens gekozen.’
OM DE OPNAMEN niet te verstoren zijn we in de laadbak van een bestelbusje gaan zitten. Ook in het busje waait het. Kim Ho Kim kijkt indringend wanneer hij probeert uit te leggen waar producente en regisseur ook meermalen op wijzen. Kiezen en verantwoordelijkheid nemen is een belangrijk thema in de film.
Kim Ho Kim: 'Met keuzen maken is het steeds alsof je in een achtbaan stapt. Heb je eenmaal gekozen, dan moet je de consequenties nemen. Je kan er niet meer uit. Maar áls je maar een keuze maakt! Veel mensen zijn zich daar niet bewust van. Die klagen dat ze een rotbaan hebben, maar ze beseffen niet dat ze er eens zelf voor gekozen hebben. En dat ze er bovendien nu niet voor kiezen om te stoppen. Je kan wel zeggen dat het door je omstandigheden komt, of door je achtergrond, maar toch is er een keuze geweest. Bewust of onbewust.’
In de synopsis staat dat So Be It een spannende en humorvolle misdaadfilm moet worden, maar ook een 'met een realistische blik op, en een boodschap naar de maatschappij’. Maar het is geen diep gekoesterde wens om de boel op stelten te zetten en het maatschappelijk debat aan te jagen.
Kim Ho: 'Ik wil entertainen, niet per se choqueren. Ik wil eerst dat mensen genieten. Als ze dan ook nog gaan nadenken, is dat mooi meegenomen.’
Esther is stilletjes op de voorbank van het busje gaan zitten. Nu zegt ze: 'Voor ons persoonlijk gaat het er vooral om dat we de ervaring opdoen van het maken van een film.’ Het is ook absoluut haar doel niet, zegt ze, om te choqueren. Want dan zou ze zich ook moeten verantwoorden. Dan moet ze een verhaal hebben en ook achter dat verhaal staan. Esther: 'Voor shockeren moet je een visie hebben. Maar mijn visie, mijn mening wil ik niet opdringen.’ Dat wil overigens niet zeggen dat ze geen mening hééft. 'Ik héb wel een visie, maar die is niet in één zin samen te vatten. En wie ben ik? Ik ben maar een klein onderdeeltje van deze samenleving. So Be It probeert geen oordeel te geven, maar een constatering dat de feiten zo zijn.’
Omtrent de rol die je kunt spelen wanneer je film speelt in een omgeving (allochtonen, jongeren en criminaliteit) die onderwerp is van gesprek, maakt de jonge producente zich weinig illusies: 'Als er discussie ontstaat over deze film, dan is er kennelijk iets dat raakt. Maar dat raakt níet omdat het nou speciaal ons oordeel was maar eerder omdat anderen er hún oordeel over kunnen hebben. Omdat het ze de gelegenheid geeft om hun visies te geven.’
Vandaag verlopen de opnamen voorspoedig. De afgelopen weken is er heel veel mis gegaan. Bij een scène sprongen schijnbaar spontaan de glasplaten uit het decor, de ene geleende spiegel die absoluut niet mocht breken, brak natuurlijk wél, en er is nog geen dag op schema gewerkt.
DE DEBUTERENDE regisseur loopt voortdurend rond om alles te overzien. Hij zegt niet veel en lijkt nog enigszins verlegen met zijn rol. Gelukkig staat cameraman Abraham Haile Biru, die al langer bij film en televisie werkt, hem flink bij. 'Aan Abraham hebben we zó veel te danken!’ zegt Esther zachtjes als we hem gadeslaan. De figuranten in de videotheek zijn voornamelijk vrienden. Bij de grime wachten twee Turkse meisjes van een jaar of veertien zenuwachtig hun scène af. Als de drie jonge criminelen de videotheek binnenlopen, moeten zij juist naar buiten. Als ze geroepen worden, lopen ze strak van de spanning en stijf van de make-up de set op. Het gaat heel goed. Drie keer oefenen en ze lopen perfect het beeld uit.
Zo ongeveer de helft van crew, cast en figuranten bestaat uit jongeren met een Surinaamse, Chinese, Marokkaanse en Turkse afkomst. Het was even schrikken nadat het Algemeen Dagblad was langs geweest. Was Esther opeens de 'in Colombia geboren producente’ en was ze opeens bezig 'de werkelijkheid van allochtone jongeren’ weer te geven. Terwijl So Be It allereerst gewoon een boeiende film moet worden.
Esther: 'Als je een film maakt over Zweden, dan lopen daar niet allemaal Chinezen in rond. En als je een film maakt die in Rotterdam speelt, dan zie je ook niet alleen maar witten rondlopen. Want er lopen hier niet alleen maar witten rond.’
Regisseur amel: 'Als ik naar Zusje of naar Hufters en hofdames ga, dan mis ik iets. Nederland ís multicultureler geworden maar dat zie ik niet in de Nederlandse film terug. Daarom noem ik So Be It de eerste echte Nederlandse multiculturele speelfilm. Er wordt Turks, Surinaams, Marokaans en Chinees in gesproken, want het is niet realistisch als een Chinese jongen met zijn ouders Nederlands spreekt. Als er discussie over de film ontstaat, dan zal dat wel gaan over jonge allochtonen en criminaliteit. Of over racisme. Maar dat is in Nederland zo miniem, daar gaat deze film helemaal niet om. Ik wil gewoon een misdaadfilm maken met veel humor erin. Als ik een film had gemaakt over de zakenwereld, of een liefdesfilm, dan was ook de helft allochtoon geweest. Want dat vind ik normaal.’