Gordiaanse knoop

Operatie Mosjtarak is de naam van het nieuwste westelijke experiment in Afghanistan. Mosjtarak is Afghaans voor samen. Een leger van omstreeks vijftienduizend Amerikaanse, Britse en Afghaanse soldaten is sinds vorige week vrijdag bezig de stad Marjah in de provincie Helmand op de Taliban te veroveren. Niemand weet hoeveel mensen er in Marjah wonen, onze media houden het op tachtigduizend. Zoals in een oorlog gebruikelijk melden beide partijen successen. Terwijl ik dit schrijf zijn een Brit en een Amerikaan gesneuveld en heeft de Navo 27 Taliban-strijders gedood. Bij een paar ontploffingen van raketten die verkeerd waren gericht, hebben twaalf burgers het leven gelaten. Daarvoor heeft de opperbevelhebber generaal McChrystal uitvoerig zijn verontschuldigingen aangeboden. Tot zo ver voorlopig deze nieuwe Afghaanse werkelijkheid.
Terwijl zich daar de volgende fase van de oorlog ontwikkelde, slaagden in Den Haag de ministers Bos en Verhagen op het nippertje erin zich te bevrijden uit de Gordiaanse knoop van misverstanden en zag het Nederlandse publiek op tv zijn minister-president in Vancouver leuk een rondje op de fiets rijden. Daarna won Sven Kramer de tien kilometer, waarvan 4,7 miljoen kijkers de transatlantische getuigen waren. Geen geboren schaatsliefhebber zijnde, wilde ik op het NOS Journaal van acht uur op Nederland 1 nog even naar Afghanistan kijken, maar ze bleven schaatsen. Toen ontdekte ik dat vanwege de Winterspelen het wereldnieuws naar Nederland 2 was verplaatst. Een hossende menigte. Dat was ik even vergeten: het bleek ook nog carnaval te zijn. De dag daarop was premier Balkenende terug. Hij pleitte voor het herstel van normen en waarden. Never a dull moment.
Straks gaat het kabinet zich weer ‘buigen over Afghanistan’. De PvdA heeft bij monde van minister Bos en fractieleider Hamer opnieuw verzekerd dat het tegen het einde van dit jaar afgelopen zal zijn met onze militaire missie, onverschillig of we daar opbouwen, vechten of trainen. De ministers Verhagen en Van Middelkoop treffen voorbereidingen voor de volgende looping the loop. Misschien wachten ze tot na de gemeenteraadsverkiezingen, maar daarna willen ze definitief nog een beetje blijven, en wat Bos zal doen weten we nog niet. Onze Afghaanse politiek wordt straks ook beslist door wat de Nederlandse burger van bijvoorbeeld de verhoging van de parkeertarieven en de veiligheid op straat vindt. Na 3 maart weten we meer.
De waarheid is dat met de aanval op Marjah het volgende experiment van het grote Afghaanse avontuur is begonnen, nu onder leiding van president Obama en generaal McChrystal. Over het verloop en de aard daarvan heeft Den Haag niets te vertellen, evenmin als over de experimenten waaraan we de afgelopen vier jaar hebben deelgenomen. Ook Obama staat onder druk van de binnenlandse politiek. Sinds hij ongeveer een half jaar geleden zijn nieuwe beleid had verklaard - eerst dertigduizend man extra en dan, tegen het einde van 2011 het begin van het vertrek - was er niets opmerkelijks gebeurd. Praten met de 'gematigde Taliban’? Dat leek een optie, maar de gematigde leider heeft zich nog niet aangediend. Intussen staat de president onder toenemende binnenlandse druk. Binnen een jaar is zijn populariteit gehalveerd. De rechtervleugel van de Republikeinen heeft zich georganiseerd in de Tea Party-beweging, waarvan Sarah Palin langzamerhand de leiding begint te nemen. Obama moet laten zien dat hij militair zijn mannetje staat. Ook dat zal meespelen in de operatie Mosjtarak.
Deze aanval wordt vergeleken met die in november 2004 op de Iraakse stad Fallujah. Nadat daar de overwinning was behaald, waren er tweehonderdduizend van de 250.000 inwoners gevlucht. Tussen 2003 en 2009 zijn volgens een schatting van het vluchtelingenbureau van de Verenigde Naties twee miljoen Irakezen naar de buurlanden gevlucht. Ondanks de surge van Bush en generaal Petraeus en verscheidene verkiezingen laait de burgeroorlog telkens weer op. Dat gigantische probleem was in 2002 voorzien en op papier voorspeld door deskundigen als William Pfaff en Nicholas D. Kristof. Had minister De Hoop Scheffer hun columns toen maar gelezen.
Afghanistan lijkt op Irak maar is ingewikkelder. In de eerste maanden van Obama’s bewind was er een redelijke hoop dat met een minimum aan geweld op langere termijn een oplossing kon worden gevonden, waarvan overigens niemand nog kon zeggen hoe die eruit zou zien. Maar hoe we het ook wenden of keren, de operatie Mosjtarak is grootscheeps geweld, waarvan ook onherroepelijk veel burgers het slachtoffer zullen worden. Bij vorige gelegenheden heeft president Karzai de Amerikanen gevraagd, gesmeekt om deze contraproductieve politiek te verlaten. Vergeefs. Laat de heren Balkenende, Verhagen en Van Middelkoop in ieder geval nog even wachten tot het geweld van Mosjtarak voorbij is voor ze hun nieuwe toezeggingen doen. 3 maart is veel te vroeg.