Hassan blogt over diversiteit

#GoudenKalfSoWhite

In de papieren Groene van volgende week aandacht voor de Oscar’s, waarvoor voor de zoveelste keer op rij vrijwel uitsluitend blanke mensen zijn genomineerd. Hassan Bahara maakt van de gelegenheid gebruik om na te denken over de vraag hoe zit met de diversiteit in de Nederlandse filmsector.

Hoe lukt het de Oscars toch om elk jaar zo weinig acteurs en filmmakers uit minderheidsgroepen te nomineren? Een verklaring kan gevonden worden bij de Academy, het gigantische orgaan dat bepaalt welke acteurs en films voor een Oscar in aanmerking komen. Die bestaat voor een overweldigende meerderheid uit blanke mannen, en zoals tallozen voor mij al hebben opgemerkt zijn blanke mannen nog wel eens behept met blinde vlekken en vastgeroeste voorkeuren.

Maar het probleem is niet alleen de Academy. Ik ben vooral gecharmeerd van de stemmen in dit debat die betogen dat je in het aanwijzen van een oorzaak dieper moet graven, naar de onderliggende structuren van de Amerikaanse filmwereld. Dan kom je uit bij de witte wereld van de grote filmproducenten. Zij hebben de hoge budgetten en zij bepalen welke films de grote publiekstrekkers worden en dus de aandacht zullen opeisen van het publiek, de critici, de jury’s.

Die financiële kant van het verhaal maakt het ontzettend lastig om diversiteit in de filmwereld recht te doen, want geld werkt vaak risicomijdend gedrag in de hand. Producenten stoppen de bulk van hun geld eerder in films die in opmaak en formule – What’s Gonna Happen To This White Guy? – hun financieel succes eerder hebben bewezen en hebben minder centen over voor films met een meer diverse cast en een andere verhaallijn dan de gewoonlijke. Kevin Costner betoogde zoiets ook al eerder. Net als onderzoeker Darnell Hunt. En Hellen Mirren kwam op hetzelfde uit.

Kortom: de zucht naar financiële zekerheid ketent het witte Hollywood vast aan zijn blinde vlekken en vastgeroeste ideeën en zorgt ervoor dat er nauwelijks schot komt in structurele diversiteit.

Hollywood heeft alleen zichzelf daarmee. In 2014 werd 46 procent% van alle bioscoopkaartjes gekocht door niet-witte Amerikanen. Dat is een publiek dat snakt naar meer diversiteit op het beeldscherm, zoals ook de tv-wereld bewijst met hitseries als Orange Is the New Black, Fresh of the Boat en Ugly Betty die enorm scoren onder een divers publiek en bij de critici en jury’s. In veel artikelen wordt dan ook betoogd dat Hollywood goed naar de tv-wereld moet kijken om te zien hoe het wel moet. Het publiek is echt wel klaar voor meer diversiteit. Je gaat echt niet direct het schip in als je je aan een Aziatische hoofdrolspeler waagt in je duizelingwekkend dure productie.

Het zijn lessen die Hollywood ter harte moet nemen. Want als ik voor mezelf mag spreken: ik begin het verschil in diversiteit op tv en in de bioscoop steeds wranger te vinden. Echt, het zijn allemaal geweldige films die we te zien krijgen – The Revenant, The Big Short, Spotlight et cetera – maar ik heb in de bioscoop wel steeds vaker het idee dat ik, en de niet-witte rest van de wereld met mij, niet eens opgemerkt word door de Amerikaanse filmwereld. Waarom is Master of None – mijn favoriete tv-serie van 2015, juist omdat ik er zoveel in herkende – wel mogelijk op tv maar niet in de bioscoop?

(Tot zo ver #OscarsSoWhite. Mijn collega Joost de Vries gaat er volgende week in de papieren Groene verder op in)

Inmiddels is discussie over een gebrek aan diversiteit in de filmwereld ook in Nederland losgekomen. Mooi zo, want als je bijvoorbeeld kijkt naar het lijstje Nederlandse films dat in 2015 uitkwam, dan zie je ook erg veel van hetzelfde. Mooie taak dus voor het Filmfonds om hier wat verandering in aan te brengen. Maar hoe gaan ze dat aanpakken? Ik vroeg het ze van de week. (Per mail, wat de wat stijve pr-toon in de antwoorden kan verklaren).

Ik: Hoe is het op het moment eigenlijk gesteld met diversiteit in de Nederlandse filmwereld?

Filmfonds: Dat is zowel voor als achter de camera nog niet genoeg de realiteit. Waar het gaat om culturele afkomst is het overgrote deel van de professionals blank.

I: Waarom vinden jullie meer diversiteit belangrijk?
FF: De diversiteit van de samenleving is een gegeven en vormt voor ons het uitgangspunt om een afspiegeling daarvan in de filmsector terug te willen zien. Er ligt een kans voor de kwaliteit van films: het leggen van verbindingen met talenten met een andere culturele achtergrond kan de diversiteit aan verhalen niet alleen bevorderen maar verhalen ook verdiepen. Bovendien biedt het mogelijkheden voor een groter publieksbereik.

I: Jullie kregen de kritiek dat jullie als Fonds zelf ook niet erg divers zijn – doen jullie nog iets met die kritiek, en wat dan?
FF: Natuurlijk zal het Fonds er ook werk van maken om diversiteit in de eigen organisatie te stimuleren. Ten aanzien van de partners heeft het Fonds in 2015 al een start gemaakt met het verrijken van het netwerk van externe adviseurs. Wat betreft personele samenstelling heeft diversiteit de aandacht bij nieuwe vacatures, zowel wat betreft gender, en leeftijd als culturele afkomst.

I: Welke doelen hebben jullie geformuleerd – wanneer is er sprake van voldoende diversiteit?
FF: Het Fonds organiseerde onlangs een eerste rondetafelgesprek met vertegenwoordigers uit de sector en gaat op basis van vervolggesprekken definiëren wat het zelf en de andere schakels uit de sector kunnen doen. De discussie ging onder meer over de effectiviteit van het wel of niet invoeren van quota. In Engeland is een diversiteitsnorm bijvoorbeeld gekoppeld aan de ondersteuning van een filmproject. Die optie onderzoekt het Fonds ook, net als andere mogelijkheden.

I: Ik krijg nog niet echt een goed beeld van de doelen die het Filmfonds zichzelf stelt. Waar kunnen we jullie in de toekomst precies op afrekenen?

FF: Het komende half jaar is het Filmfonds bezig met het concreet maken van de vervolgstappen. Parallel hieraan worden ook meetbare indicatoren gedefinieerd, maar daar kunnen we niet verder op vooruitlopen.

Hmm… Ik begrijp de voorzichtige taal wel. Diversiteit initiëren is in alle culturele sectoren redelijk lastig. Je kunt dus maar beter enthousiaste, maar toch ietwat vrijblijvende taal over diversiteit bezigen dan concrete doelen vastleggen die binnen een bepaalde tijd bereikt moeten worden. Hoopgevend is in ieder geval dat ze diversiteit niet alleen opvatten als een kwestie van representatie (dat wil zeggen zwarte krullenbollen tellen) maar het ook zien als een mogelijkheid om andere, en verdiepende (!) verhalen aan bod te laten komen.

Hoe erg die verdieping nodig is wordt mooi duidelijk aan de hand van films met wat kleur die in 2015 verschenen. Kijk maar: De Masters, Popoz, Bon Bini Holland. Ik heb ze niet gezien, dus ik kan er geen definitief oordeel over vellen, maar wat ik erover lees en wat ik ervan zie in trailers maakt me niet echt enthousiast. Mijn ervaring is dat veel Nederlandse films met kleur veroordeeld lijken tot het lach-of-ik-schiet-genre vol etnische karikaturen. Er zal vast een publiek zijn dat dit prima vindt, maar ik ga echt geen tientje neertellen voor dit soort films.

Ik begrijp daarom ook heel goed dat een actrice als Maryam Hassouni dolblij is dat ze eens niet een Marokkaanse hoeft te spelen, want in dat opzicht krijgt ze vooral erg beperkte rollen haar kant op geschoven. Het ontbreekt de Nederlandse filmwereld toch een beetje aan het besef dat etnisch ingekleurde rollen en verhaallijnen echt niet altijd hoeven samen te vallen met oenig gedrag en eendimensionale ellende.

Voor de Nederlandse filmwereld geldt dus in principe hetzelfde als voor de Nederlandse journalistiek: het streven naar meer diversiteit is mooi en lovenswaardig, maar diversiteit moet meer inhouden dan alleen representatie, er moet ook een discussie zijn over wat een diversere filmwereld beter en anders kan doen dan ze nu doet.

Ik heb daar zelf geen concrete antwoorden op. Daarom ga ik in gesprek met mensen uit de filmwereld zelf, die een andere achtergrond hebben dan veel van hun collega’s, en die ook het nodige te zeggen hebben over diversiteit in de Nederlandse filmwereld. Bijvoorbeeld: Ashar Medina, een jonge scenarioschrijver die vorig jaar afstudeerde aan de Nederlandse Filmacademie.

Dus, stay tuned.


bahara@groene.nl
twitter @hassanbahara