DANS Rudi van Dantzig

GRACIEUS VEROUDERD

Zichtbaar gelukkig, en verlegen als altijd, nam de 75-jarige choreograaf Rudi van Dantzig de staande ovatie in ontvangst na de eerste voorstelling van het programma Rondom Rudi van Dantzig door Het Nationale Ballet. De boeketten die hem door de voltallige artistieke staf van het dansgezelschap werden overhandigd, werden door de choreograaf persoonlijk meteen weer uitgedeeld aan de dansers achter hem op het podium. Als die dansers hem niet op elegante doch dwingende wijze terug naar het voortoneel hadden geleid was hij waarschijnlijk achter hen langs weer de coulissen in geglipt.

Medium img20060908132855884

Een jaar na het grootse Hans van Manen Festival opende Het Nationale Ballet het nieuwe seizoen met een hommage aan deze andere founding father van de Nederlandse moderne dans. Voor Van Dantzig – bezielend choreograaf, artistiek leider en schrijver – echter geen wekenlang festival, geen internationaal dansgala in aanwezigheid van Hare Majesteit en ook geen line-up van ingevlogen sterdansers. Dat had niet gepast bij deze meer bescheiden choreograaf. Hij koos voor zijn jubileum ‘gewoon’ voor een mooie dansavond met behalve drie eigen werken ook een choreografie van zijn goede vriend en artistieke partner Toer van Schayk.
Dat Van Dantzig verhalen wil vertellen blijkt al uit zijn Monument voor een gestorven jongen uit 1965, het sluitstuk van het programma. Deze (deels autobiografische) choreografie, die qua stijl appelleert aan de expressionistische balletten van de Duitse avant-garde-choreograaf Kurt Jooss, is een getourmenteerd, donker werk waarin Van Dantzig in een serie korte, sinistere flashbacks het leven schetst van zijn protagonist, een gevoelige jongeman die ten onder gaat aan de kwellingen van zijn leven. We zien flarden uit zijn ongelukkige jeugd met zijn ruziënde ouders en worden deelgenoot van zijn verwarrende, erotische gevoelens voor de straatschoffies die zijn wereld bewonen. Het donkere, bijna cartooneske decor, de dwingende elektronische muziek en de surrealistische lichtprojecties op het achterdoek versterken de nachtmerrieachtige sfeer, die bijna een halve eeuw later nog impact heeft.
Even nachtelijk, maar minder gekweld, is de sfeer in Voorbij gegaan (1979), een klassieke pas-de-deux op etudes van Chopin die Van Dantzig creëerde voor Alexandra Radius en Han Ebbelaar. Voorbij gegaan is een romantische folie zoals die nu niet meer gemaakt zou worden: met bezielde pirouettes, gepassioneerde liften en technische bravoure. Deze choreografie komt gevaarlijk dicht in de buurt van de fijne grens tussen kunst en kitsch, maar dansers Anna Tsygankova en Casey Herd grepen de kansen die Voorbij gegaan biedt met beide handen aan. Alle remmen gingen los, en zij schitterden!
En zij waren niet de enigen. Het hele gezelschap, dat nog ruimschoots aan bod kwam in Van Dantzigs neoklassieke groepswerk Ginastera (1976) en Van Schayks Zevende symfonie (1986), leek in dit programma de trefzekerheid en de bezieling terug te vinden waar het in de tijd van Van Dantzigs artistiek leiderschap wereldberoemd om was.
Niet al zijn werken zijn gracieus verouderd. Dat was misschien ook nooit de bedoeling. Maar Van Dantzigs bevlogenheid, zij overtuigingskracht en zijn levenslange liefde voor de danskunst blijven inspirerend.


Het Nationale Ballet, Rondom Rudi van Dantzig. Muziektheater Amsterdam, t/m 18 september