Gratuit

Wat zijn vrouwen toch voorspelbaar. Of misschien kun je beter zeggen: wat zijn debatten over vrouwenzaken toch voorspelbaar. Zeg dat vrouwen meer of minder moeten moederen, dat ze meer of minder moeten werken, dat ze meer of minder de handen uit de mouwen moeten steken op de school van hun kinderen of in het bejaarden­tehuis van hun moeder en ze zitten, hup, voor je het weet, in de hoogste boom.

Medium screen shot 2013 05 15 at 9.00.21 am

Hoezo moeten ze iets? Wie schrijft ze dat dan wel voor? We leven toch in een liberaal land waarin het vrije-keuze-feminisme hoogtij viert en daar past het woord moeten niet bij.

De vrouwelijke opwinding kent altijd een vast verloop: eerst richt die zich op de boodschapper, vervolgens vliegen voor- en tegenstandsters elkaar in de haren en worden de vaste argumenten opgerakeld. De peperdure kinderopvang! De ingesleten moederschapsideologie! Het belang van het kind! De dure opleidingskosten voor vrouwen! Vrouwen zijn verwende prinsesjes! Vrouwen zijn de sloven van de samenleving! Als vrouwen even veel vuur voor hun werk zouden opbrengen als voor dit zich nu al decennia voortslepende debat over de combinatie van werk en zorg, dan was er niets aan de hand.

Het was, kortom, niet verbazingwekkend dat de brief over het emancipatiebeleid die minister Jet Bussemaker de vrijdag voor moederdag – hoe vaak dat detail niet genoemd werd – verstuurde binnen de kortste keren trending topic was, en dan met name haar speerpunt ‘participatie in het licht van de crisis’. De minister constateert nogal feitelijk dat 48 procent van de vrouwen in Nederland niet economisch zelfstandig is en daarmee afhankelijk is van ofwel hun partner ofwel de staat. Combineer dat met het feit dat één op de drie huwelijken in een scheiding eindigt en je ziet dat daar een probleem ligt. Bussemaker haalt nog even Simone de Beauvoir aan die het van het grootste belang vond dat vrouwen zich als individu kunnen realiseren en je denkt: tegen haar boodschap dat vrouwelijke autonomie toch moeilijk te bereiken is zonder financiële zelfstandigheid is weinig in te brengen.

Toch wel dus. Zie het vaste verloop van het debat over ‘de combinatie’. En zelfs als je het wat die vrouwelijke economische autonomie betreft van harte met de minister eens bent, blijft er wat te sputteren. Heeft de overheid de afgelopen jaren niet een zwabberbeleid gevoerd? Dan weer werd de aanrechtsubsidie die thuismoeders bevoordeelde in stand gehouden, dan weer een minister van Jeugd en Gezin geïnstalleerd die vrouwen opvoedproblemen aanpraatte, en nu moeten vrouwen allemaal – langer – aan het betaalde werk. Het blijft bij dat laatste bij een vrome aansporing; de minister heeft geen geld en geen concreet beleid in petto om werkende vrouwen te helpen.

Welbeschouwd behelst de emancipatiebrief vooral een moreel appèl: vrouwen, neem je verantwoordelijkheid! Als je dat combineert met al die andere oproepen van deze regering om meer verantwoordelijkheid te dragen, dan kun je bedenken dat Rutte II met een moreel offensief bezig is waar Balkenende’s ‘fatsoen moet je doen’ bij verbleekt. Wij moeten ons moreel verplicht gaan voelen niet alleen voor onszelf te zorgen en voor onze vergrijzende ouders, maar ook voor onze buren en liefst ook de buurt. Probleem is wel dat al die verplichtingen samen niet te behappen zijn. Bovendien moet ook helder zijn welke inspanningen de overheid zelf op zich wil nemen. Anders is het net als met het appèl van Bussemaker: niet onterecht, wel gratuit.