Sport

Greep

De kranten melden: Jaap Stam stopt met onmiddellijke ingang. Dat klopt niet. Het moet zijn: Jaap Stam stopt nu. Jaap Stam is namelijk de voetballer van één lettergreep. ‘Met onmiddellijke ingang’ past niet bij hem. Dat is niet Jaap Stam. Dus: ‘Jaap Stam stopt nu.’ Of: ‘Jaap Stam houdt op.’ ‘Jaap Stam doet niet meer mee.’ ‘Jaap Stam zegt dag.’ ‘Stam staakt de strijd.’ ‘Stam strandt.’ ‘Stam kapt.’

Het is jammer dat deze man stopt. Niet alleen een van de beste verdedigers van Nederland, ook een boeiende persoonlijkheid, en die zijn er niet veel meer in de topsport van tegenwoordig. Stam had nog wel eens iets te melden over de wereld en de dingen. Schreef een boek, een boos boek. Met heel veel woorden van één lettergreep.

Een verslaggever vroeg aan Stam hoe hij zijn imposante voetbalcarrière van bijna twintig jaar in één zin zou samenvatten. Stam zei: ‘Mooi.’

Hij werd genoemd: beul. De Beul van Kampen.

Toen zijn haar dunner ging worden wachtte hij de beschamende tonsuur van de tragische man niet af en schoor zijn hoofd. Kaal. Jaap is kaal.

Stam is poëzie. Niet van die zesvoetige jamben, niet de romantiek van een Bloem, maar de vitalistische kracht van Marsman, de éénlettergrepige expressie van Trakl, de weerbarstige explosiviteit van Van Ostaijen.

Jaap Stam is niet van de twijfel, maar van de duidelijkheid. Niet het dunne haar, maar kaal. ‘Denkend aan Jaap Stam zie ik een brede ader over zijn kop gaan’, zei een analist. ‘Eén ader. Stam was een eenaderige voetballer.’

Hij had geen andere naam kunnen hebben. Iemand die voetbalt met de scherpte van een scheermes en de onverzettelijkheid van een enorme boom, moet Jaap Stam heten. Niet Robert-Jan van Meekelenburg. Of Valentijn des Amorie. Geen lettergreep te veel. Zoals Stam voetbalde: efficiënt, effectief, zonder fratsen, opsmuk en tierlantijnen (een woord waar Stam van gruwde, tierlantijnen). Elke actie was zinvol, nuttig, doelgericht. Geen omwegen maar rechtdoor. Hard. Kaal. Raak. Snel.

Hij zou ook geen Joop Stom kunnen heten, of Juup Stum. De a’s in Jaap Stam passen precies bij hem: de hogere, wijdere aa van Jaap, klinkt als snelheid, doet denken aan vaart, aan haast. De lagere, meer gesloten a-klank in Stam neemt als het ware de uitbundigheid van de aa in Jaap weer terug, sluit die af, houdt haar kort. De a in Stam is na de aa in Jaap als een korte teugel, een band die strak gehouden wordt. Als een verdediger die zijn tegenstander, de spits, eerst een paar meter vrijheid geeft en hem vervolgens weer kort gaat dekken, en hem soms even op de enkel gaat staan.

Joop Stom is te log voor Stam, te stroperig. Juup Stum is te benepen, te zuur. Jaap Stam is gaaf en man. Kaal en lang.

Een naam die doet denken aan vroeger, toen voetballers veel vaker namen van één lettergreep hadden. In het tegenwoordige voetbal hebben de spelers veel meer lettergrepen dan toen. De voetballers van één lettergreep herinneren we ons als onverzettelijke steunpilaren van hun elftal. Als oud-Hollandse krachtpatsers. Als rotsen in de branding. Voor de voetballer van één lettergreep koesteren we een soort stille bewondering, een bijna tedere sympathie. Het zijn namen die klinken als storm op zee, en dat dan de kapitein zonder een spier te vertrekken zijn bemanning redt van de ondergang door zijn koelbloedigheid en moed. Als de mannen van de Februaristaking. Als Dokwerkers. Als scheepsjongens van Bontekoe. Als zeehelden. Piet Hein heette niet voor niets Piet Hein.

Zeg ze maar eens hardop, die namen.

Heinz Stuy. Sjaak Swart. Ton Thie. Ruud Krol. John Rep. Kees Kist. Cor Pot. Kees Aarts. Pier Tol. Hans Kraay. Henk Vos. Huub Lenz. Hans Deen. Guus Haak. Gert Bals. Miel Pijs. Pleun Strik. Kees Krijgh. Wiel Smeets. Bep Zaal. Henk Vriens. Cees Smit. Co Prins. Ton Pronk. Henk Groot. Cees Groot. Ruud Geels. Sjaak Troost. Ruud Heus. Dick Ernst. Wim Balm. Piet Keur. Henk Grim. Henk Duut. Dirk Kuyt.

In zo’n elftal willen we Jaap Stam zijn afscheidswedstrijd laten spelen, met allemaal spelers van één lettergreep. Jaap is aanvoerder, natuurlijk. Hij speelt scherp en snel en kaal en raak, zoals hij altijd speelde. De Beul. Coach is Ron Jans.

Het elftal van de tegenstander bestaat uit spelers die op dit moment actief zijn in de eredivisie. Stekelenburg, Huntelaar, Van der Leegte, Wellenberg, Wisgerhof, Van Nieuwstadt, Van Guldener, Fledderus, Cornelissen, Zuiverloon, Van der Schaaf, Robbemond, Fung a Wing, Lindenbergh. Ze proberen Vennegoor of Hesselink ook nog over te halen om mee te doen. Het is voor Jaap, tenslotte.

En de scheidsrechter is dan Dick Jol.