Griekenland wordt misbruikt als afschrikwekkend voorbeeld

Als de Griekse crisis ergens níet over gaat, is het economie. Het verklaart waarom niemand luistert naar economen, zelfs niet als ze Jeffrey Sachs of Joseph Stiglitz heten.

Medium commentaar 2029 2015 afschrikwekkend 20voorbeeld

Waarom er nu een akkoord ligt dat Griekenland nog verder de recessie in zal duwen, en schuldaflossing alleen maar onwaarschijnlijker maakt. En waarom de Europese politici zelfs geen moeite meer lijken te doen dit ‘compromis’ als financieel-economisch zinvol te rechtvaardigen.

Waar het hen dan wél om te doen is? Straf. Vernedering ook. Het is vaker gezegd deze dagen: Griekenland wordt misbruikt als afschrikwekkend voorbeeld. Als boodschap aan alle partijen en bewegingen die hardop dromen van een ander, socialer en democratischer Europa. Met resultaat: de Spaanse protestpartij Podemos maakt een duikeling in de peilingen.

Er is een eenvoudige verklaring voor die radicalisering: dit is wat schulden doen met mensen

Het enge is hoe gemakkelijk het zogenaamde politieke ‘midden’ daarbij teruggrijpt op een rabiaat chauvinisme. Natuurlijk, het Duitse Bild was er als de kippen bij om Merkel met Bismarck-helm af te beelden. De waarschijnlijk grootste krant van Europa spreekt al jarenlang consequent van ‘sjoemel-Grieken’. Maar wat zegt het dat een intens braaf, intellectueel weekblad als Die Zeit op zijn voorpagina vaststelt dat Griekenland ‘een prestatievijandelijke cultuur’ heeft? Wanneer liberalen als Guy Verhofstadt in het Europees Parlement minutenlang met schuim op de mond mogen schreeuwen tegen de democratisch gekozen Griekse premier – en daarvoor zelfs alom bejubeld worden?

Er is een eenvoudige verklaring voor die radicalisering: dit is wat schulden doen met mensen. Iemand kan je beste vriend zijn, maar leen hem duizend euro die je vervolgens niet tijdig terug krijgt, en binnen de kortste keren praat je over hem als lui, onbetrouwbaar – een onmens. Precies daarin ligt het grootste gevaar voor Europa. Niet dat we de Griekse miljarden (waarvan, het kan niet vaak genoeg herhaald worden, het leeuwendeel naar de banken is gegaan) nooit meer terugzien. Maar wat die afhankelijke relatie, van schuldeisers tot schuldenaars, in de tussentijd met dit continent doet.

Dat raakt aan de kern van de euro. Een gemeenschappelijke munt moest het Europese project in een stroomversnelling brengen. De monetaire unie zou vanzelf leiden tot een politieke unie. Het was daarbij van cruciaal belang dat de euro onomkeerbaar is. Je kunt er wel in, maar niet uit.

Beide voornemens zijn het afgelopen weekeinde om zeep geholpen. Ook al blijft Griekenland (voorlopig) in de euro, op z’n laatst na het uitgelekte Duitse Grexit-plan weet iedereen dat het lidmaatschap niet onomkeerbaar is. Om over de Europese gedachte nog maar te zwijgen. Zelden is de kloof die door de eurozone loopt – tussen Noord en Zuid, tussen Frankrijk en Duitsland, tussen links en rechts – zo zichtbaar en zo groot geweest. Er zijn snoeiharde woorden gevallen. Er schijnt geschreeuwd te zijn.

Dit is wat de Europese regeringsleiders met deze schandelijke vertoning bereikt hebben: over tien jaar zullen zij met heimwee terugblikken op de door hen gedemoniseerde Syriza-regering. Als je Tsipras en zijn partijgenoten namelijk iets kwalijk kunt nemen, is het dat zij te eurofiel waren. Tot het einde toe bleven zij geloven in Europa. Zodanig, dat ze de afgelopen maanden steevast weigerden zich op een Grexit-scenario voor te bereiden. Met als gevolg dat toen het de afgelopen weken zo ver dreigde te komen ze Merkel op hun knieën moesten smeken om te mogen blijven. Ten koste van alles.

Zo naïef zal geen regering die het predicaat ‘links’ waardig is in de toekomst nog zijn. Het is eens en voor altijd duidelijk geworden dat wie een andere, socialere politiek wil in de euro niets te zoeken heeft. In één weekeinde zijn over het hele continent milde critici van de eenheidsmunt bekeerd tot geharnaste tegenstanders. De euro produceert zijn eigen doodgravers.