Economie

Groene was

Met een enkele zin leidde bestuursvoorzitter Jeroen van der Veer Shell terug de twintigste eeuw in. ‘Verwacht niet dat zon, wind en waterstof groeien binnen Shell’, zei hij tijdens een Strategie Update van het bedrijf. De grootste multinational van Nederland neemt officieel afscheid van de toekomst. Shell blijft zich de komende jaren bezighouden met gaten boren in de aardkorst en oppompen van olie. Net zo lang tot het laatste druppeltje zwart goud naar de oppervlakte is gebracht en omgezet in energie en kooldioxide.En wat dan? Dan stoppen we gewoon ons eten in de benzinetank. Want investeringen in biobrandstof zet Shell wel door. ‘Die liggen dicht tegen de huidige bedrijfsactiviteiten van Shell aan’, verklaarde topvrouw Linda Cook, binnen Shell verantwoordelijk voor duurzame energie. Het is de logica van een bedrijf dat in het verleden wil blijven leven en het belang van echte groene innovatie weigert te zien.Op papier is Shell juist een hartstochtelijk pleitbezorger van de nieuwe, groene toekomst. ‘Shell is committed to playing its part in building a responsible energy future’, lezen we op de website van het bedrijf. Een paar klikken verderop kun je de avonturen volgen van David Hone, ‘Shell Climate Change Advisor’, die blogt over zijn spannende boottocht naar het smeltende landijs van Antarctica.Ook de beroemde scenarioplanners van Shell, die proberen de contouren van de toekomst te schetsen, zijn besmet met het groene virus. De eerste zin van het meest recente energiescenario van Shell spreekt boekdelen: ‘Nog nooit was de toekomst van de energie en de planeet voor de mensheid zo uitdagend. Samengevat in vier woorden: Meer energie, minder kooldioxide.’Dat klinkt allemaal fantastisch, maar de bedrijfstop heeft blijkbaar besloten zich voortaan alleen nog met de eerste helft van die uitdaging bezig te houden. Meer energie uit olie en gas. Minder kooldioxide, daar mogen anderen zich zorgen om maken. In de woorden van Linda Cook: het rendement op wind- en zonne-energie is te laag.Juist een enorm bedrijf als Shell zou verder moeten kijken dan de winst- en verliescijfers van volgend jaar. Wil de oliereus aan het einde van deze eeuw nog bestaan, dan zal hij de draai moeten maken van olie naar zon en wind. Voor die verandering is een lange adem nodig, want de investeringen in alternatieve energieopwekking zijn niet direct winstgevend. Juist Shell kan die tijdelijke lasten prima dragen, en ervoor zorgen dat zon en wind uiteindelijk wel rendabel worden. In 2008 maakte de oliemaatschappij ruim 21 miljard euro winst. Dat was de grootste jaarwinst ooit door een Europees bedrijf gerealiseerd.Al die weblogs, toekomstverkenningen en andere uitingen van een groene toekomstvisie waar Shell zo graag mee koketteert, zijn niets waard als de investeringsstrategie domweg gericht blijft op olie, gas en een beetje biobrandstof. ‘Greenwash’ noemen de Amerikanen zo’n marketingstrategie waarbij vieze productie wordt verstopt onder een dun laagje geveinsd milieubewustzijn. Shell doet deze groene was met catchphrases als ‘responsible energy’, ‘responding to climate change’ en ‘radical transformation’. Het is de newspeak van een oliemaatschappij.Ook gedacht vanuit het belang van het bedrijf zelf is de beslissing van Shell om te stoppen met het ontwikkelen van wind en zon buitengewoon kortzichtig. Succesvolle bedrijven zijn in staat zichzelf telkens opnieuw uit te vinden en aan te passen aan de tijd. Neem het Finse Nokia. Dat begon halverwege de negentiende eeuw als fabrikant van papierpulp. Het vormde zich in de loop van de vorige eeuw om tot producent van onder meer fietsen en banden, en is nu de wereldmarktleider op het gebied van mobiele communicatie.Ook het Amerikaanse IBM bleef relevant door zichzelf telkens opnieuw uit te vinden. In de negentiende eeuw ging IBM van start als fabrikant van ponskaartmachines. In de twintigste eeuw was het de grootste computerproducent van de wereld. En in de 21ste eeuw transformeerde het bedrijf zich tot ICT-consultant.Dichter bij huis groeide kolenboer DSM (De Staatsmijnen) uit tot een petrochemisch bulkbedrijf, dat weer veranderde in een producent van hoogwaardige kunstvezels en voedings- en gezondheidsproducten. Net als deze bedrijven zou Shell zichzelf moeten omvormen tot de wereldmarktleider op het gebied van zonne- en windenergie. Deze eeuw nog maken we de laatste druppel olie op. Het is dan einde verhaal voor Shell.