Grof-Brittannië

Londen - In Tate Britain is deze zomer de tentoonstelling Rude Brittannia te zien. Aan de muur hangen tientallen venijnige en soms beledigende foto’s, tekeningen en schilderijen. De expositie kwam op een gevoeglijk moment, want het maken van grappen en het uiten van beledigingen zijn precaire daden geworden in de moderne Engelse samenleving, waarbinnen ‘We apologise for any offence caused’ een mantra is geworden.
Dat merkte gemeenteraadslid Ken Bamber uit Kent, die deze grap vertelde tijdens een vergadering: 'Een man komt een Dublinse kroeg binnen en ziet een vriend met een leeg glas. “Paddy, wil je er nog eentje?” Waarop Paddy zegt: “Nee, wat moet ik met nog een leeg glas?”’ Het is niet van het kaliber-Finkers, maar een hate crime lijkt het toch ook niet te zijn. Vakbondsvertegenwoordiger Brian Kelly dacht daar anders over en diende een klacht in wegens racisme. Hij kreeg een hogere schadevergoeding dan een gewonde Afghanistan-veteraan. Bij het bedrijf Opcare had een grappig bedoelde opmerking zelfs fatale gevolgen. 'Je kunt je beter even verbergen’, had de 61-jarige Roy Amor een bevriende zwarte collega toevertrouwd bij een inspectie van de immigratiedienst. Zijn collega kon erom lachen, maar een toehoorder diende een klacht in. De grappenmaker werd geschorst en schoot zichzelf door het hoofd.
De meesters in het beledigen zijn de presentatoren van het BBC-autoprogramma Top Gear, zoals Roemenen, vrachtwagenchauffeurs en Gordon Brown reeds ondervonden hebben. Onlangs spraken de drie schertsend over het vermeende gevaar van zomers geklede vrouwen voor de verkeersveiligheid. Het verleidde Jeremy Clarkson tot een anekdote over vrouw met een sexy string onder haar boerka. Namens het Muslim Women’s Network verklaarde Faeeza Vaid dat het boerkadebat te serieus is om grappen over te maken.
Clarkson zal niet snel een adviseurschap krijgen binnen de toeristenindustrie. VisitBritain heeft onlangs een brochure uitgevaardigd waarin staat hoe Engelsen dienen te voorkomen dat ze buitenlandse bezoekers van de Olympische Spelen beledigen, bijvoorbeeld door in 'Allo Allo’-achtige accenten te spreken als er Duitsers in de buurt zijn. Tv-presentator Eamonn Holmes is eveneens preventief te werk gegaan door een ieder die grapjes maakt over zijn dikke lijf een dagvaarding in het vooruitzicht te stellen.
Wat Vaid, VisitBritain cum suis vergeten is dat Engelsen van oudsher overal grappen over maken, om gêne te overwinnen, dan wel om een probleem te relativeren. Of gewoon om te lachen. De modieuze drang tot (aan)klagen past ook bij een cultuur waarin iedereen zichzelf te belangrijk vindt en hypergevoelig reageert. Eigentijds is ook het idee dat politici, rechters en voorzitters van gelijkheidscommissies elk probleem moeten oplossen, of zoals de journalist en biograaf Douglas Murray recentelijk schreef in The Spectator: 'Een maatschappij waarin de autoriteiten bepalen wat je mag horen, denken en zeggen, ontbreekt het niet alleen aan humor, maar ook aan menselijkheid.’