Televisie

Grond

Leve de stad

Nieuwkomers, programma van Wim Brands met ‘migratieschrijvers’, komt niet uit de studio maar uit de stad waarheen de auteur (of diens ouders) de grote oversteek maakte(n). Migratie doet zich altijd weer voor als bijzonder, maar is per definitie essentie van stadsvorming en geschiedenis. Mijn ene oma kwam uit De Cocksdorp, werd dienstbode in Amsterdam en bleef. Mijn andere oma kwam van een dorp in de buurt van Weimar en trok naar dat stadje; haar dochter ging als dienstbode naar Amsterdam en bleef. Zo ben ik product van arbeidsmigratie, zonder enige band met platteland van herkomst. Amsterdam is habitat en horizon, iets ruimer dan Thüringen en Tessel, maar gezien mondialisering toch behoorlijk kleinsteeds. Gelukkig hebben we gedrukte media, radio en televisie.

Hoewel die laatste in toenemende mate provincialiseert (van Nederland via Holland naar Volendam) zijn er uitzonderingen die naar buiten blijven kijken. Zo kan het gebeuren dat de Kreuzberg-aflevering van Nieuwkomers op zondag 22 april tot onderdeel van vpro’s themaweek ‘Leve de stad’ wordt, terwijl Brands ’s ochtends een gesprek heeft met filosoof Jan Hendrik Bakker over diens boek Grond over ‘de groene stad’. Ik ben huiverig voor het begrip ‘thema-avond’, maar deze keer wordt breed en diep uitgepakt, en dat middels bestaande tv-rubrieken: De slag om Nederland, Tegenlicht, Labyrint, Import, Andere tijden, Villa Achterwerk, Vrije geluiden, Boeken, Holland Doc 24 – allemaal gewijd aan aspecten van ‘de stad’. Van alleen al het kleine deel dat ik zag duizelt het. Van Oost-Groningens fiasco ‘De blauwe stad’ (Andere tijden), waarvan de visionairs van het eerste uur volhouden dat het een succes is, naar Brasilia (Import), schitterend vanuit de lucht volgens een stedenbouwkundige, maar eenmaal geland een catastrofe – hoewel Oscar Niemeyer (1907!) de stad van Lucio Costa nog altijd verdedigt. Van het omstreden Maankwartier (Slag om Nederland), bedacht en ontwikkeld door beeldend kunstenaar Michel Huisman, dat Heerlen leefbaarheid moet teruggeven, naar Masdar City bij Abu Dhabi (Tegenlicht), proefstad ontwikkeld door Siemens en louter draaiend op duurzame energiebronnen. In Masdar niet alleen verborgen liften en ostentatief uitnodigende trappen, maar ook per wooneenheid controle op energieverbruik en een limiet die niet overschreden mag; en de mogelijkheid voor een controle-instantie bij gebruikspiek alle wasmachines uit te zetten. Tast dat de vrijheid niet te zeer aan? Of is vrijheid vooral de vrijheid om de hele zooi naar de gallemiezen te helpen? Verder, als de autoriteiten van Mumbai één wc per vijftig mensen voor de sloppenwijken een verantwoorde ratio vinden (in 1989 was dat nog één op negenhonderd), is dat dan realistisch of schandalig? Achtergrond van één op vijftig is trouwens de veronderstelling dat bij een nog gunstiger verhouding de aantrekkingskracht van de slums te groot wordt. Alsof die mensen daarheen komen om te poepen, zegt een verontwaardigde sociologe.

De wereldbevolking groeit snel, het deel dat in steden wil of moet wonen veel sneller. Als we eraan gaan, dan in en door de stad, lijkt mij. Tenzij Siemens, Ikea (dat in Londen een wijk op menselijke maat bouwt), overheden, bevlogen ingenieurs, planologen en stedenbouwkundigen, die in de themaweek volop aan bod komen, ons redden. En wij ophouden met razendsnelle voortplanting. Die laatste optie komt niet voorbij.

Leve de stad. VPRO, d __onderdag 15 t/m donderdag 22 april; v_ ooral Nederland 2_