Groot nieuws uit china film

East Palace, West Palace (Dong gong xi gong) van Zhang Yuan is in meer dan één opzicht een waagstuk. Hij behandelt een uitgesproken en in China controversiële thematiek in een al even uitgesproken vorm.

In de film maken politieagenten en overijverige burgervrijwilligers jacht op homoseksuelen. Vreemde en bijna clandestien ogende klopjachten in en rond de openbare toiletten achter het Verboden Paleis in Peking. De vorm is strak en esthetisch en gedurende de film wordt die vorm steeds strakker aangetrokken, tot er slechts een verstikkend close Kammerspiel overblijft.
Zhang begint zonder enige introductie. Een jonge, goed geklede man doet zijn behoefte in een openbaar toilet. Een politieagent onderwerpt hem direct aan een uitvoerige ondervraging. De moed van de jonge man is onmiddellijk duidelijk, evenals de kennelijk onbeperkte macht van de politieagent. De toon is gezet. De strijd begint. Er volgt een nachtelijke klopjacht in een parkje. Het lijkt op treiteren. De opgepakte mannen worden gepest, geschopt en vernederd, maar niet gearresteerd. Na een forse intimidatie worden ze weggestuurd.
Homoseksualiteit is in China niet verboden, maar wordt genegeerd en ontkend. De politie lijkt in de film bijna op eigen initiatief en om persoonlijke redenen te handelen. De jonge man uit het begin, de schrijver A-Lan, laat zich niet intimideren. Dit irriteert en intrigeert dezelfde politieagent waarmee hij het direct aan de stok had. Snel wordt het een jacht van één op één en al even snel lijkt het of de rollen zich omdraaien. Maakt de agent Xiao Shi jacht op de brutale en mooie homoseksuele A-Lan of lokt de jonge estheet de ruwe agent in een val?
Toont de film in het begin al nauwelijks enige context van zijn verhaal, al spoedig is er alleen het soms bizarre en zeer emotionele conflict tussen de schrijver en de agent. Alsof ze vanuit de film op een kleine toneelvloer voor het doek zijn gestapt en pal voor het oog van het publiek hun strijd uitvechten. De krachtmeting is zowel lichamelijk als psychologisch en heeft wisselend het karakter van een tedere worsteling en een nietsontziend verhoor.
De vorm van de film is heel effectief en opmerkelijk anders dan van Zhangs eerdere films. Zo schetste hij in Sons een hyperrealistisch portret van een alcoholistisch gezin. Het verhaal was gebaseerd op een werkelijke situatie en Zhang liet de werkelijke gezinsleden zichzelf spelen in de reconstructie van hun treurige situatie. Een filmvorm die juist wel veel context zichtbaar maakte en eigenlijk authentieker oogde dan een documentaire. In East Palace lijkt Zhang het tegenovergestelde na te streven. De handeling wordt helemaal losgesneden van zijn omgeving en lijkt zich zo uitsluitend in de fantasie van de twee protagonisten te voltrekken.
Een sado-masochistisch gevecht tussen slaaf en meester zonder dat nog duidelijk is wie de heer is en wie de knecht. East Palace is dan ook geen pamflettistische film die aandacht vraagt voor de problematiek van homoseksuelen in China, maar een meesterlijke en subtiel verwarrende verbeelding van een machtsstrijd op het niveau van Visconti, Pasolini en Fassbinder.
Nog even iets anders. East Palace werd meer dan welwillend besproken in de kwaliteitskranten NRC en de Volkskrant. De film werd het volwassen product van een belangrijke filmer genoemd, hij zou intens en gelaagd zijn en een spannende structuur hebben. Daar kan ik het alleen maar mee eens zijn, maar waarom werd in beide kranten de film in zo'n onooglijk klein stukje besproken? Waarom kozen beide kranten ervoor om groot te openen met de onbenullige onzin Out of Sight met de kluns George Clooney? Een luie film die alleen wil behagen met vakkundig leeg vermaak. Een film die ook zonder deze kranten zijn publiek wel zal vinden. Strikt genomen heeft Out of Sight ook geen enkele nieuwswaarde. East Palace daarentegen is uniek, intelligent en heroïsch. Een daad. En daarmee groot nieuws.

  • Het historische en legendarische Tsjechische absurdisme blijkt nog springlevend te zijn. De jonge Praagse filmmaker Petr Zelenka toont zich in de film Knoflíkari een waardige en geestige erfgenaam. Hij biedt niets minder dan een oorspronkelijke visie op de wereld. Kom daar nog eens om.
  • Michail Kalatozov wist in de meest duistere perioden van het Sovjet-imperium fraaie, poëtische en humane films te maken. Met Als de kraanvogels overvliegen (1959) maakte hij zichzelf onsterfelijk. Vorig jaar maakte het heruitbrengen van Soy Cuba! al duidelijk dat Kalatozov meer is dan de cineast van één klassieke film, en nu er is dan ook De brief die nooit verzonden werd om dat te bevestigen. Filmmuseum en roulement langs filmhuizen.