Grootsteedse dandy’s

M/V is tot en met eind januari 1997 te zien. Inlichtingen: 035-6936170.
De lach-of-ik-schietkomedie is herontdekt. Het genre is niet meer het exclusieve werkterrein van commerciële uitbaters of van het onlangs opgeheven Theater van de Lach. Nu heeft het Muztheater, het enige toneelgezelschap dat exclusief voor pubers werkt, een oude Engelse komedie op het repertoire genomen: The Beaux Stratagem van George Farquhar (1677-1707). De titel laat zich nog het best vertalen als De list van de dandy, maar het Muztheater koos voor een andere titel: M/V - geslachten doen er niet toe, mannen spelen vrouwen, vrouwen spelen mannen. Volgens de folder gaat het stuk over ‘oplichterij’ als ‘zeer hedendaagse thematiek’. Die mededeling is net zo flauw als de modieuze titel. Gaan niet alle komedies over oplichterij? Het genre komedie staat in het teken van het fenomeen dat de wereld besodemieterd wenst te worden. Ik nam de quasi-geleerdheid (‘Vandaag de dag doen zoveel mensen zich anders voor dan ze zijn’) voor lief, en ging kijken.

Twee aan de grond geraakte grootsteedse dandy’s zijn op zoek naar rijke dames. Ze zijn beland in de provinciale herberg, waar ze op hun wenken worden bediend. De grap van het stuk is dat ze verdwalen in datgene waarnaar ze zoeken. Op een gegeven moment weten ze het zelf niet meer - ging het ons nu om geld of om de dames? Niet alleen de hoofdpersonen raken het spoor bijster, ook voor ons valt er al spoedig geen touw meer vast te knopen aan de over elkaar heen buitelende plots en nevenverwikkelingen. En het leuke van de voorstelling is dat het er ook niet toe doet. Bedriegers raken verstrikt in netwerken van schurken.
Het speelvlak is kaal - een roze tapijt. Achterin is over de volle breedte van de vloer een smalle plankier gebouwd, waarop veel wordt gezongen. Het achterdoek is een aan repen gesneden, idyllisch Engels landschap. Tussen die flarden Constable door zien we kledingrekken: de acht acteurs en actrices wisselen in de achterruimte en plein public van kostuum. Die zijn weelderig, zowel in kleurstelling als in omvang. Ze moeten de mannelijke of vrouwelijke aard van de vertolkers verbergen. Daar wordt een prachtig spel mee gespeeld - Jan Elbertse en Michel Sorbach (die de twee begeerde dames spelen) vertellen een verhaal over verleiding en ontbloten daarbij brutaal hun fraaie mannentorso’s. M/V is sowieso een brutale voorstelling. Zonder enige schaamte wordt komedie op topniveau gespeeld.
Ik heb wel eens zo'n achttiende eeuwse comedy in Londen gezien, vol bepoederde pruiken en stoffige kostuums, gespeeld met dat laffe Britse understatement, tongue in cheek heet dat geloof ik, met ‘een mud hete aardappelen achterin de strot’, zeiden ze bij ons op het dorp. Het werkte niet. Bij zo'n tekst mikken de acteurs alleen maar op publiekseffect, op de gulle lach. En precies dat is wat M/V tot zo'n lekkere belevenis maakt.
De schrijver heeft de tijd nodig om op gang te komen. Derhalve zijn de eerste tien minuten niet om door te komen: er wordt geschreeuwd en gejoeld dat het een aard heeft, je hebt als kijker geen idee in welk gekkenhuis je bent terechtgekomen. Daarna begint de machinerie die komedie heet (of klucht) definitief te lopen. En dat houdt anderhalf uur lang niet meer op. In de acteertechniek zijn de acteurs en actrices van het Muztheater zeer schatplichtig aan John Lanting, de ongekroonde keizer van de lach-of-ik-schietkomedie (verkleedpartijen, vet en direct op het publiek spelen).
Er zijn wat subtiele verschillen tussen deze vorm van komedie en het Theater van de Lach. Op het toneel zitten drie musici: Boris Visser (viool), Judit Odijk (toetsen), Liesbeth Bos (cello). Zij dirigeren het ritme, de muzikaliteit en het plezier in veel scènes. Zij zijn gedrieën minstens zo wezenlijk (en even briljant) als die acht spelers. Verder barst de volledige cast op volstrekt onvoorspelbare momenten uit in jaren vijftig evergreens: 'Earth Angel’, 'Chapel of Love’, 'Cherry’, goed gedaan en heerlijk commentaar op de handelingen.
Onder de acteurs van dit geoliede ensemble verdient Theo Fransz, in de rol van de maffe knecht Scrub, een eervolle vermelding. Driedubbeldik gekostumeerd, vet spelend, handen nerveus trekkend aan de veel te lange mouwen van zijn hemd, draaiende ogen, onhandig lijf - hij is het centrum van M/V. Je zou hem en zijn makkers een nóg betere tekst gunnen.
Oké Muztheater, en nu een Molière voor pubers!