Grotbewoners met iPod

Spinoza zei dat excellentie even moeilijk te bewerkstellingen als zeldzaam was. Niet in het moderne Engeland! De waterleidingen lekken, de spoorwegen gaan langzaam over op veevervoer, in ziekenhuizen broeden dodelijke bacteriën en banken beroven burgers in plaats van andersom. En toch is alles ‘excellent’, volgens de missieverklaringen van bedrijven en persverklaringen van overheden. In zijn boek Plato’s Children laat de filosoof Anthony O’Hear zien hoe woorden als ‘excellent’, ‘fantastisch’ en ‘verbetering’ meer naar zichzelf verwijzen dan naar de realiteit. Als de overheid zegt dat het onderwijs steeds beter wordt, dan is dat gebaseerd op het beter volgen van procedures en niet op de inhoud. Professor Ludwig Wittgenstein zou worden gestraft vanwege het negeren van ‘overdraagbare vaardigheden’, ‘klantvriendelijkheid’ en ‘beoogde uitkomsten’ in het colloquium. Het doet O’Hear denken aan het feestelijke taalgebruik in communistische landen dat over het algemeen geen direct verband hield met de werkelijke situatie.
O’Hear gaat echter nog eens 2500 jaar verder terug om de staat waarin we verkeren beter te duiden. Zijn landgenoten leven niet zozeer op een half ondergelopen gebergte in de Noordzee, maar in de Grot van Plato. De barre realiteit is buiten, maar de bewoners blijven gezellig (en droog) binnen, waar ze zowel zichzelf als elkander, onder meer via het taalgebruik, voor de gek houden. Zo had ik de praatjes waarmee communicatiemanagers en politici de burgers proberen te misleiden nog niet bekeken.

Het is niet het beste boek van het jaar – die eer gaat naar het geestige Penguins Stopped Play van Harry Thompson (met een fraaie bijrol voor het alles behalve excellent opererende British Airways) – maar danzkij Plato’s Children heeft het beeld van de grotbewoner met een iPod mijn gedachten niet verlaten.

Anthony O’Hear

Plato’s Children: The State We Are In

Gibson Square, 240 blz., € 22,-

Harry Thompson

Penguins Stopped Play: Eleven Village Cricketers Take on the World

John Murray, 242 blz., € 19,-