TELEVISIE Profiel

Grote dwerg

Wim Koole, oud-directeur van de Ikon, is dood. Kleine reus die zijn omroep diezelfde eretitel bezorgde vanwege kwaliteitstelevisie, ethisch en esthetisch. Van spreekbuis van kerkgenootschap maakte hij de Ikon tot factor in het maatschappelijk debat, met alle middelen die het medium ten dienste staan: reportage, documentaire en debat, maar ook drama en show.
Terecht is gememoreerd dat Koole’s Ikon grondlegger is van emotietelevisie waarin sores en vreugden van ‘gewone mensen’ centraal staan. Nauwelijks is nog voor te stellen hoe emanciperend dat was in een cultuur waarin gevoelens nooit getoond maar weggestopt en ontkend werden. De respectvolle manier waarop de Ikon met ‘personages’ en hun emoties omging leverde herkenning, opluchting, soms bevrijding bij kijkers op. Of troost, een sleutelterm bij Koole, die het besef uitdrukt dat pijn en lijden onvermijdelijk zijn – en dat daar soms niet tegenop te troosten valt. Dat emoties later door de televisie geëxploiteerd werden, dat narcistische aandachttrekkerij en ongefilterde gevoelsuitbarstingen voer voor voyeurs werden, dat is Koole niet kwalijk te nemen. De recente zendtijdvermindering voor de Ikon, juist nu Telegraaf en GeenStijl lijken toe te treden tot een bestel dat ze minachten zoniet haten, behoort tot de geluidloos ondergane verslechteringen van een televisie die toch al populistischer aan het worden was.
Ook die andere kleine zendgemachtigde, Human, is gekortwiekt. Het is verbluffend te zien hoe groot ook die dwerg is gebleven inzake kwaliteit. Hun bijdrage aan de documentairereeks HollandDoc, afdeling Ondertussen in Nederland, is van uitzonderlijk niveau. Voor hun aandeel in de rubriek Profiel, dat vaak zelfs in de VPRO-gids wordt toegeschreven aan de KRO, geldt hetzelfde. Waar de KRO onder die noemer soms tetterend te werk gaat, onderscheiden Ikon en Human zich door precisie en diepgang. Zoals in de laatste Human-bijdrage Douwe Draaisma: De dwaalsporen van het geheugen door Marjoleine Boonstra. Geen profiel in chronologisch biografische zin, via getuigenissen van derden, maar een interview, vooral naar aanleiding van Draaisma’s nieuwste thematiek, het vergeten. Geïllustreerd met foto’s en filmbeelden. Een van de mooiste Profielen überhaupt.
Hier vooral de aanbeveling een grote documentaire van Boonstra te gaan zien: Zonnig Madeira: In de kelders van het geheugen. Onderdeel van het project Het geheugenhuis waarin ook Draaisma en een andere indrukwekkende film: Tegen het vergeten van Tamara Miranda. Het geheugen is een wispelturige en onbetrouwbare metgezel. Zo onbetrouwbaar dat ik scènes uit Boonstra’s en Miranda’s film al door elkaar haal, wat soms trouwens interessante verbindingen oplevert. Boonstra filmde bewoners van het Rotterdamse tehuis Akropolis, waar in de kelders ruimtes zijn ingericht zoals die in hun jonge en volwassen jaren eruitzagen. Het levert prachtige confrontaties en reacties op – in werkelijkheid en film.
Uit Miranda’s film blijft onder meer bij dat diepe dementie in sommige gevallen ruimte overlaat voor een aimabele persoonlijkheid. Als een verzorgster mevrouw Havekotte wekt en zegt ‘kom schat, ik ga je wassen’ dan begrijp je later dat die liefdevolle bejegening uit het hart komt en opgeroepen wordt door die oude vrouw met haar babypop. Waar tegenover een prachtig getuigenis staat van mevrouw De Wolf in Madeira die voor een hersenoperatie het recht opeiste te mogen sterven als het resultaat geheugenverlies zou zijn. Gewone vrouw met gewone woorden die elke ethicus evenaart zoniet overtreft. Televisie naar Wim Koole’s hart.

Zonnig Madeira. HollandDoc, Human, donderdag 23 april, Nederland 2, 22.50. Tegen het vergeten en Douwe Draaisma via de sites van respectievelijk HollandDoc en Profiel. De aflevering van Ikons Het vermoeden met Wim Koole vindt u op www.ikon.nl