Grote-stenenbeleid

Miljarden subsidies gingen al naar ‘achterstandswijken’. Laatst weer 2,4 miljard gulden voor het Grote-Stedenbeleid. Wat merken buurtbewoners ervan? Jan Vermij, Indische Buurt Amsterdam: ‘We worden zwaar belazerd door de politiek.’
AAN DE RAND van het Amsterdamse stadsdeel Zeeburg staat het kantoor van de Stadsdeelraad. Het ‘Torentje’, zo wordt het gebouw door wijkbewoners genoemd. Daar zetelt een politieke firma die verdacht wordt van ‘foute plannen en ondoorzichtige begrotingen’.

Terwijl buurtpolitici en -ambtenaren ’s-morgens hun deelraadskantoor binnenstappen, staan even verderop twintig tot dertig mensen op de stoep van het Bureau voor Maatschappelijke Dienstverlening in de Indische buurt van het Stadsdeel Zeeburg. Binnen komt het soms tot schermutselingen, zegt Tim Joosse, directeur van het bureau: ‘De agressie neemt toe. Dat is niet voor niets. Ik schat dat een kwart van de bewoners van de Indische Buurt moeilijk rondkomt. Zij kunnen de relatief hoge huren niet opbrengen en hebben problematische schulden. De Indische buurt is de buurt in Amsterdam met vorig jaar het hoogste aantal gas- en lichtafsluitingen.’
28 procent van de beroepsbevolking in de Indische Buurt is werkloos, 58 procent van de buurtbewoners is van allochtone afkomst, 10 procent van de woningen wordt onrechtmatig verhuurd. De bewoner heeft gemiddeld 11.870 gulden aan besteedbaar inkomen - terwijl de gemiddelde burger in heel Amsterdam 15.500 gulden te spenderen heeft. Met 10 procent is het aantal arbeidsongeschikten in de Indische Buurt het hoogst van Amsterdam. Volgens de GG&GD is de gezondheid van de bewoners, zowel geestelijk als lichamelijk, slechter dan elders in Amsterdam. 'In deze wijk worden per jaar zeven- tot achthonderd mensen met huisuitzetting bedreigd’, voegt directeur Joosse toe.
JOOSSE IS een van de mensen in de Indische buurt die zich verbaasd hebben over het artikel 'Het grachtengetto’ in De Groene van 21 mei. Zo ook Cor Verbeek, medewerker Wijkopbouworgaan: 'Alsof ik in een wijk woon met een Aerdenhout-achtige uitstraling.’ In het gewraakte artikel werden de grachtengordel en Stadsdeel Zeeburg, waaronder de Indische Buurt valt, met elkaar vergeleken. De Indische Buurt kwam als betere buurt uit de bus. Niet in de laatste plaats dankzij de bezielende rondleiding van de PvdA'er Stephan Steinmetz, voorzitter van Stadsdeel Zeeburg, en van PvdA-fractievoorzitster Petra van Maastrigt. Tijdens de wandeling langs heringerichte pleintjes en fleurige plantsoentjes vertelden zij hoe goed het gaat. Niks 'achterstandswijk’, maar een leefbare buurt met veel voorzieningen en nauwelijks criminaliteit of drugsoverlast. Dat laatste is overigens, zoals blijkt uit een recente politie-enquête, onjuist. Drugsoverlast wordt als probleem nummer één in die wijk ervaren.
De laatste jaren is veel geld in de wijk gepompt. Het bedrag moet 'in de tientallen miljoenen guldens’ lopen, schatte Steinmetz. Recent ontving de wijk nog 4,3 miljoen gulden in het kader van het Grote-Stedenbeleid. Geld dat in de Indische Buurt niet meer nodig is, liet de stadsdeelvoorzitter zich ontvallen.
Niet meer nodig?
Roodgloeiend stonden de telefoons in de Indische Buurt. Dít is de druppel, zeggen tien verontruste buurtbewoners en mensen uit het welzijnswerk. Ze zijn bijeengekomen in het gebouw van het Wijkopbouworgaan Indische Buurt om het 'realistische’ verhaal te vertellen. Het staat buiten kijf dat ze graag in hun buurt wonen. Maar, zegt bewoner Jan Vermij, geboren en getogen in de Indische Buurt en 'nòg’ lid van GroenLinks: 'We worden zwaar belazerd door de politiek. Door de PvdA èn GroenLinks. Want GroenLinks had zo'n zelfde rondleiding met zo'n zelfde praatje kunnen geven. De verkiezingen staan voor de deur: tijd om alles mooier voor te stellen dan het is.’
Boos zijn ze, vanwege de besteding van die tientallen miljoenen guldens al die jaren in hun buurt. Verkeerd besteed, constateren de gesprekspartners in het Wijkopbouworgaan. Het geld zit in 'steen’: in heringerichte pleinen, speelplaatsjes, opgeknapte straten. Joosse: 'De fysieke woonomgeving heeft prioriteit boven sociaal beleid voor de onderkant. De wijk is opgeknapt. Fijn. Maar er wordt veel te weinig geld uitgetrokken voor de echte problemen, zoals de schuldenproblematiek. Het maatschappelijk werk en de schuldhulpverlening kunnen de vraag niet aan. We zitten altijd met tekorten.’ In het wijkplan voor de Indische Buurt 1996-1999 wordt, ter illustratie, voor de schuldenproblematiek 6 ton uitgetrokken. Voor de herinrichting van het Makassarplein daarentegen ruim 1,5 miljoen.
NIET ALLEEN de Indische Buurt loopt tegen het 'stenen’ subsidiebeleid aan. Tijdens een bijeenkomst op 21 februari dit jaar vergaderde het Landelijk Bewonersplatform Aandachtsgebieden (LBA) met kamerleden. Vertegenwoordigers van andere achterstandswijken constateerden hetzelfde. Bert van Alphen uit de Haagse Schilderswijk zei dat er miljoenen in stadsvernieuwing gestoken worden, maar niks in de bestrijding van drugsoverlast. Hetzelfde liedje voor de Amsterdamse Bijlmermeer, met 26 miljoen guldens Urban-subsidie van de Europese Commissie. Met die miljoenen ondergaat de wijk een facelift, maar de problemen àchter de gevels worden niet opgelost.
Schuldenaars zakken almaar dieper in het moeras. Naar schatting zijn er al honderdvijftig- tot tweehonderdduizend huishoudens met problematische schulden. Elke dag kloppen gemiddeld 74 mensen aan bij de vijftig gemeentelijke kredietbanken in Nederland. Liefst 60 procent staat met lege handen weer op straat - omdat de kredietbanken constateren dat die schuldenaars geen aflossingscapaciteit hebben.
Hebben we het niet eens over gehandicapten die niet rondkomen en onvoldoende thuiszorg krijgen. Psychiatrische patiënten die de buurten onrustig maken. Of de problematiek van jongeren.
In hun Indische Buurt zien Henny van den Berg en Wil Mayenburg de jeugd afglijden. ’s-Avonds maken drop-outs pleinen onveilig. Vermij: 'Er zijn geen ontmoetingsruimten voor jongeren.’ De enige plek is de Loods, waar ze kunnen klussen en sporten. Maar die is niet altijd open. Er zijn onvoldoende jongerenwerkers. Juist geld voor jongeren is nodig, vindt Vermij. 'Maar dáár gaan die miljoenen niet naar toe.’
Neerlands Grote-Stedengeld is toch ook bestemd voor extra werkgelegenheid? Banenpools, Melkertbanen? Terwijl het allang bestaande Jeugdwerkgarantieplan jongeren van de straat weet te houden. Banenpooler-jongerenwerker Rudy Stuut: 'Iemand die in het Jeugdwerkgarantieplan zit, krijgt iets meer dan een thuiswonende met bijstand. Wie op zichzelf gaat wonen, komt tekort! Wat moet zo'n jongen?’ Hij moet, drukt Jan Vermij diplomatiek uit, wat bij gaan 'scharrelen’: 'En dan worden wij gedwongen om te zeggen: scharrel alsjeblieft voorzichtigjes, ga niet te ver.’
Het is zoals professor Godfried Engbersen tijdens een recent debat over sociale cohesie al constateerde. Volgens Engbersen ontstaat in sommige wijken een cultuur van armoede en werkloosheid waardoor mensen liever bijklussen met hun uitkering, dan banenpooler te worden of een Melkertbaan te nemen, die slecht betaalt en weinig status geeft.
Vermij: 'Die 4,3 miljoen Grote-Stedengeld die we nu toegezegd hebben gekregen, gaat weer voornamelijk op in “steen”.’ Vermij verdenkt zijn stadsdeelraad van 'creatief boekhouden’: 'De bestuurders zeiden: “Het gaat slecht met het stadsdeel. We moeten 1,2 miljoen bezuinigen.” Bleken er gigantisch grote reserves te zijn. In 1994 was er 3,1 miljoen over. Toen we op onderzoek uitgingen, bleken we een algemene reserve van negen miljoen te hebben. Toch werd het bezuinigingsbesluit niet teruggedraaid. Inderdaad, regeren is vooruitzien. Riepen zij ook. Maar dit gaat te ver.’
Het is, vindt Vermij, ondoorzichtig waar al die miljoenen blijven. Hoezo? Er zijn toch openbare begrotingen en eindafrekeningen? Rudy Stuut: 'Ga die als buurtbewoner maar eens lezen. Ik kom er niet uit.’
Het vertrouwen in hun deelraad is weg, zeggen de gesprekspartners. De 'regenten’ op het 'Torentje’ hebben geen boodschap aan hun bewoners, zeggen de gesprekspartners. Henny van den Berg: 'Het luistert niet meer.’ Wil Mayenburg: 'Ze leggen het er meteen aan de andere kant van het oortje weer uit.’ Rudy Stuut: 'Men mag op commissievergaderingen vijf tot tien minuutjes spreken. Dat heet inspraak.’
Jan Vermij: 'De bestaande politieke partijen weigeren voor de onderkant te kiezen.’ Met het bekende gevolg: 'Bewoners gaan óf niet stemmen, óf brengen een proteststem op CP'86 uit.’ Vermij is een buurtpartij aan het oprichten: de PvdO, de Partij van de Opruiming. 'GroenLinks-wethouder Willem Mendelz heeft al laten weten toch blij te zijn met die PvdO’, zegt Vermij. 'Zo voorkomt Zeeburg dat méér mensen op CP'86 gaan stemmen.’