FILM: Lincoln

Grotemensenwereld

Duel (1971) van Steven Spielberg is een briljante film. Ogenschijnlijk gaat het over een man die in zijn auto wordt achtervolgd door een onbekende aanvaller in een monstrueuze vrachtwagen. Maar meer nog verbeeldt Spielberg hiermee de pijn van een vader en echtgenoot die stuurloos raakt doordat zijn gezin uit elkaar valt.

Medium film

Het hoofdpersonage, Mann, staat model voor alle vaders-in-crisis in Spielbergs oeuvre, van Richard Dreyfuss in Close Encounters of the Third Kind tot Tom Cruise in War of the Worlds. Interessant is dat de chaos in het leven van deze mannen op de een of andere manier een connectie met een kind heeft, bijvoorbeeld Chief Brodie die in Jaws als de dood is dat zijn zoontje het water in gaat. Zo verbeelden Spielbergs films de spanning tussen vrijheid en creativiteit enerzijds en vaderschap en verantwoordelijkheid anderzijds.

Spielbergs debuut kwam bij mij op bij het zien van zijn nieuwste: het sublieme politieke epos Lincoln waarin de strijd van de staatsman tegen racisme en slavernij centraal staat. Hoewel Spielberg de toon van The West Wing kiest – onderhuidse spanning verbeeld met teksten uitgesproken in claustrofobische vertrekken – schemert doorgaans zijn unieke visie op mannelijkheid en leiderschap door. Vooral deze scène toont de meester op z’n best: Tad, jongste zoon van Abraham en Mary Lincoln, valt in slaap op het tapijt in The Cottage, het presidentiële verblijf in de buurt van het Witte Huis. Naast hem liggen een kaart en wat speelgoedsoldaten. Tad speelt namelijk de Burgeroorlog van de grotemensenwereld na (later in de film draagt hij ook een Noordelijk uniform). Dan komt Lincoln binnen. Hij gaat naast het kind liggen en zegt iets tegen hem. Half in slaap klimt Tad vervolgens op de rug van zijn vader zodat die hem naar bed kan dragen. De spontaniteit en stilte van het intieme tafereel is wonderschoon. De routine zegt alles over Lincolns karakter: een man die voor zijn gezin zorgt, ook al is er de dreiging dat hij en daarmee het hele land in één keer alles kwijtraakt.

Naast Spielbergs regie, waarbij geen shot te veel is en geen snit te laat of te vroeg, is de performance van Daniel Day-Lewis in de hoofdrol een openbaring. Met zijn Lincoln bewijst deze acteur eens en voor altijd dat hij in de huidige tijd zijn gelijke niet kent. Bij Day-Lewis draait alles om stemtoon en lichaamshouding. De president wordt in zijn handen een door oorlog vermoeide maar onverminderd krachtdadige man. Zo geeft de acteur vorm aan het dilemma waarmee Lincoln wordt geconfronteerd: de vraag hoe ver hij zou kunnen of moeten gaan in het overtuigen van vijandige senatoren om toch ten gunste van zijn wetsontwerp inzake de afschaffing van de slavernij te stemmen. Heel ver, zo blijkt. Steun krijgt Lincoln van de weerbarstige Republikein Thaddeus Stevens (Tommy Lee Jones) die er niet voor terugdeinst chantage in te zetten als middel tegen de slappe Democraten die het behandelen van het wetsontwerp willen vertragen. Lincoln realiseert zich dat deze ethisch dubieuze politiek nodig is om uiteindelijk een moreel juiste uitkomst te bewerkstelligen.

De spanning eist zijn tol. Lincolns relatie met zijn echtgenote Mary (Sally Field) komt onder druk te staan. Spielberg suggereert dat Lincoln soms zijn zoontje opzoekt om even aan de politieke werkelijkheid te ontsnappen. Een krachtig beeld: de vrijheid van het kind tegenover de verantwoordelijkheid van de politiek leider. In de chaos herkent Lincoln doorgaans de onschuld. Dat geeft hem elegantie en menselijkheid.

Te zien vanaf 31 januari