Chuck Palahniuk, Haunted

Groteske horror

Chuck Palahniuk

Haunted

Jonathan Cape (Londen), 404 blz.

Laten lezen met de hersenen, het hart en het hele lijf, dat wil Chuck Palahniuk. Zo vertelde hij een paar jaar geleden aan R.A.M (te zien via de VPRO-website). In een mooie documentaire kwam een oversized Amerikaans equivalent van de VPRO-jongere aan het woord. Samen met een vriendin maakte hij op straat vrijwillig reclame voor het nieuwe boek van zijn schrijversheld. Met spanning las hij een fragment voor uit Lullaby: «In haar kapotte tandvlees zitten scherven roze saffier en oranje beryl. Uit haar gehemelte steken paarse spinellen. Verzonken in haar tong zitten stukken zwarte diamant.» Daarop beantwoordde de jongen de vraag waarom dit zijn favoriete passage was: «Ik denk omdat ik onder ’t lezen bijna over m’n nek ging. Dat ze haar tanden kapotbijt. Ik beeldde het mezelf in. Daar kromp ik helemaal van ineen.» Vervolgens legde Palahniuk uit dat hij zijn lezers met een totaalpakket wil bombarderen, want, zegt hij: «Als je ze emotioneel, cognitief en fysiek weet te raken vervalt het onderscheid tussen de werkelijkheid en wat ze lezen. Dan zitten ze helemaal in het boek.»

Welnu, Palahniuks nieuwe boek Haunted is een mooie testcase. De verschijning werd al voorafgegaan door een treffende rumour around the brand. Palahniuk liet weten dat bij voorlezing van een van de verhalen in elk zaaltje wel mensen flauwvielen. Een ultiem bewijs van des schrijvers kunnen, zou je zeggen, zo’n sterke door woorden opgeroe pen fysieke reactie. Het is het vakmanschap dat ook niet onbekend is bij schrijvers van erotisch proza en tranen trekkende romans.

Het bewuste verhaal, Guts, kan weliswaar zonder duizelingen worden gelezen, maar is inderdaad erg sterk. Het behandelt gewaagde manieren waarop Amerikaanse jongens masturberen en weidt uit over hoe dergelijke praktijken faliekant mis kunnen gaan. De beelden die Palah niuk in het hoofd van de lezer te voorschijn tovert zijn nieuw en zo heftig dat de inbeeldingen soms sterk op zintuiglijke waarnemingen gelijken.

Haunted, ondertitel A Novel of Stories, vertelt van een schrijfcursus die ontaardt in een gruwelijke nachtmerrie. Een groep wannabe-schrijvers wordt drie maanden opgesloten in Big Brother-achtige omstandigheden. De deel nemers vertellen korte verhalen, ze worden ingeleid door een gedicht en tussendoor wordt verteld hoe het gruwelijk mis gaat in het huis. Op de achterflap wordt gerefereerd aan de Canterbury Tales en de Decamarone en in de tekst wordt vaak de Villa Diodatti genoemd, waar Lord Byron, Mary Shelley en anderen onder meer Frankenstein en het eerste moderne vampierverhaal bedachten.

Wat gebeurt er als het hip wordt onder rijken om voor de kick arm te zijn? Of wanneer je je kennis over massage, aura-lezen en feng shui gebruikt om kwaad te doen? Wanneer een doorsnee echtpaar een pornofilm maakt? Of, inderdaad, wanneer je een groep amateurschrijvers opsluit teneinde ze hun meesterwerk te laten fabriceren?

De verhalen zitten weer vol met zeldzame ziektes, gruwelijke praktijken en de smeuïgste processen van en in het lichaam. Tot in detail worden ze beschreven en steeds maakt Palahniuk er nieuwe beelden bij los. Hoe verder de samenleving geraakt in het uitbannen van ziektes en het uitstellen van ouderdom en de dood, hoe meer ze onderwerp worden voor Palahniuk.

De situatie in het huis loopt volkomen uit de hand. Geen eten meer, geen warm water, sterk vermagerde deel nemers. De deelnemers verslechteren hun omstandigheden opzettelijk in de hoop straks het spectaculairste verhaal ooit te kunnen produceren. Waar gebeurd en goed voor ongekende publiciteit. Wanneer wordt overgegaan tot kannibalisme is het enige wat telt hoe straks acteurs dit na kunnen spelen. De waanzinnig rakende deelnemers voelen zich slechts de stand-ins van de acteurs die hun rollen gaan spelen. Voor hen is alles wat in het huis gebeurt the Mythology of Us in the Museum of Us.

Ondertussen wurmt het grote verhaal zich in de verhalen die ze vertellen en die steeds zieker lijken te worden, en duiken de korte verhalen op in het grote verhaal, tot beide spannend samen komen. En dan blijkt dat Palahniuk inderdaad een novel of stories heeft gemaakt. Of liever een roman van grotesken. Telkens wordt een absurd gegeven volgens een eigen logica doorgevoerd tot een grotesk universum is ontstaan. Palahniuk voert aldus een heldhaftige doch nog niet gewonnen strijd. In de verhalen zit nogal wat maatschappijkritiek die inhoudelijk niet veel verschilt van die van punkrockbandjes of singer-songwriters, maar waarbij Palahniuk wel effectieve manieren heeft gevonden om te shockeren en spektakel voor te schotelen. Toch worstelt hij bij zijn kritiek op de populaire cultuur met een probleem: hij wordt er juist welwillend in opgenomen, de populaire cultuur is graag een spektakelmaatschappij waarin heftige beelden en zintuiglijke ervaringen zeer gewenst zijn.