Grrr

Arafat Laat Edward Said, Palestijns wetenschapper en schrijver, in zijn artikel ‘Het verraad van Arafat’ in De Groene van 11 oktober toch niet een belangrijk punt onbesproken? Volgens Said had de PLO onder Arafat in de vredesonderhandelingen met Israel een voorbeeld moeten nemen aan de tactiek van Syrie: het idee van de vrede en onderhandelingen accepteren, maar daarom nog niet je nationale prioriteiten opgeven.

Maar de Syriers zijn ingezetenen van een eigen staat, de Palestijnen niet. Als de Syrische onderhandelaars voor de zoveelste keer een onaanvaardbaar voorstel van Israel inzake de teruggave van de Golanhoogte van de hand hebben moeten wijzen, dan gaat in Syrie het dagelijks leven zijn gewone gang. Syrie heeft geen haast. Terwijl de Palestijnen op ieder uur van de dag de aanwezigheid of de nabije aanwezigheid hebben te verduren van het gehate Israelische leger. En, erger nog: zoals Edward Said zelf verklaart, er vinden nog steeds landonteigeningen plaats en de nederzettingen blijven groeien. Zodat voor de Palestijnen de situatie nijpender wordt naar gelang de tijd vordert.
Groningen, W. M. WEBER
Auschwitz Op grond van eigen ervaringen wil ik een correctie aanbrengen op hetgeen Rob Hartmans in De Groene van 1 november in zijn bespreking van het boek van Frank van Vree (In de schaduw van Auschwitz) stelt over de Nederlandse houding na de oorlog tegenover de ‘holocaust’: 'In Nederland lag de analogie met de Tachtigjarige Oorlog voor de hand. De moord op de joden paste natuurlijk niet in dit beeld en daarom werd het unieke karakter ervan weggemoffeld’, enzovoort.
Dat de 'verwerking’ van deze massamoord op onze landgenoten (want dat waren zij uiteraard) een moeizaam proces is geweest, is betrekkelijk bekend, evenals de vele redenen hiervoor die ik niet opsom. Als generalisatie lijkt deze formulering mij echter toch aanvechtbaar, om alleen al de volgende reden.
In de tweede helft van de jaren vijftig en het begin van de jaren zestig heb ik vele en uitvoerige boekbesprekingen mogen schrijven voor de NRC en Het Parool, want ik was toen jong en van nog onbesproken gedrag. Verschillende van deze boeken zijn tegenwoordig ten onrechte 'vergeten’ of nooit tot de Nederlandse publieke opinie doorgedrongen. Zoals Die Endlosung van Gerald Reitlinger (vertaling van The Final Solution) uit 1953, Theresienstadt 1941-1945 van H. G. Adler (1955), Juden im deutschen Kulturbereich: Ein Sammelwerk (geredigeerd door Siegmund Kaznelson, eerste druk 1933, tweede 1959 - een weergaloos belangrijk boek), en Het Derde Rijk en de Joden van L. Poliakow en J. Wulf, in de Nederlandse bewerking van het echtpaar Wielek-Berg (1956), een van de vele documentenverzamelingen van het buiten dit land beroemde duo (een herdruk ervan verscheen, tot mijn verbazing, nooit meer).
In geen enkele bespreking van die tijd - en veel concurrenten had ik niet - heb ik er enige twijfel over laten bestaan dat deze 'holocaust’ (de term bestond toen nog niet) in menselijk opzicht een gruwelijk drama betekende en onder het aspect van onze Europese cultuur een catastrofe, gezien het enorme culturele potentieel dat 'de joden’ hierin betekenden.
Wat mij als geschiedenisleraar wel heeft gefrappeerd, is de uitermate trage en - om dit woord maar te gebruiken - stompzinnige verwerking van dit drama in het gros van de Nederlandse schoolboeken, die uiteraard een belangrijker bron van informatie en 'indoctrinatie’ betekenen dan men pleegt te beseffen. Aan dit trieste verschijnsel heb ik in 1980 in Kleio, het blad van de Nederlandse geschiedenisleraren, nog eens een studie gewijd onder de titel 'Het verduisterde Israel’. Een van mijn bevindingen was dat enige goede Duitse methoden in dit opzicht ver uitstaken boven het Nederlandse peil. Waarvan nota.
Rotterdam, E.M. JANSSEN PERIO
Rectificatie De credits voor de illustratie op de voorpagina van het nummer over de jaren zeventig (De Groene van 25 oktober) waren niet helemaal correct. De foto was niet van Wim maar van Herbert Behrens. En de foto op de cover over Oostenrijkse literatuur (De Groene van 27 september) was niet van Cornel Cape maar van Cornel Capa, een heel wat beroemdere naam.