Grrr

De spinozisten In het artikel van Antoine Verbij over ‘De spinozisten’ (De Groene van 10 januari) wordt de stelling van Yirmeyahu Yovel ‘dat Spinoza met vele tongen sprak’ afgedaan met het commentaar dat ‘Spinoza alom gewaardeerd wordt voor zijn helderheid en ondubbelzinnigheid’. Bovendien suggereert de auteur dat je met Yovels exegetische methode zowat ‘alles van iedereen kunt beweren’.

Ik wil hier nu niet Yovels specifieke interpretatie verdedigen. Echter, het commentaar van Verbij maakt duidelijk dat hij en eventuele andere personen die het over Spinoza’s ‘helderheid en ondubbelzinnigheid’ menen te moeten hebben, nooit diens Tractatus Theologico- Politicus hebben gelezen. Dat boek staat immers vol met ogenschijnlijke contradicties, onjuist geciteerde zinnen en toespelingen op verschillende soorten lezers. Yovels hypothese van een verborgen boodschap is dan een zinnige manier om iets van betekenis uit die warboel te halen. In dit verband raad ik Verbij aan eens How to Study Spinoza’s Theologico-Political Treatise van Leo Strauss te lezen, waarin deze strategie ook al werd uitgeprobeerd. Ik wil overigens niet suggereren dat Yovels en Strauss’ methoden en inzichten identiek zijn, noch dat een van hen het beslist aan het rechte eind heeft. Chicago, USA ERIC SCHLIESSER
Van Mierlo Ik wil een kanttekening maken bij Max Arians commentaar in De Groene van 17 januari. Er schijnt een speciale vriendschappelijke verhouding te bestaan tussen Nederland en Israel. Welnu, die wordt door Van Mierlo’s geforceerde bezoek aan Orient House in Jeruzalem grondig onderuitgehaald. Het openlijke verzoek van premier Peres aan Van Mierlo om van zijn bezoek aan Orient House af te zien, was legitiem. Ook de Israelische ambassadeur heeft via de Nederlandse televisie zijn ongenoegen en verbazing hierover laten blijken. Een kleine meerderheid in de Tweede Kamer had begrepen dat je als bevriende natie een gesprek met de PLO beter buiten het omstreden Jeruzalem kon houden. Of er ooit andere Europese ministers in Orient House waren geweest, is voor Nederland geen excuus. De Amerikanen die voor de vrede met Israel en de PLO concrete resultaten boekten, denken er niet over om hun minister van Buitenlandse Zaken nu al naar Orient House te laten gaan.
Maar Van Mierlo moet zo nodig tegen de schenen schoppen van miljoenen joden in Israel die hij - je gelooft je eigen ogen niet - op een hoop gooit met rechtse radicalen en grootnationalisten die de moord op Rabin goedkeurden… Na de moord op diezelfde Rabin, heeft Peres zich een consequent man getoond door de teruggave van zes Palestijnse steden met grote spoed te effectueren en duizenden Palestijnse gevangenen vrij te laten. Daarvoor heeft Peres niet de goedkeuring afgewacht van Max Arians rechts- Israelische extremisten.
Met de aanpak van het cruciale probleem Jeruzalem zullen de Israeli’s het niet makkelijk krijgen. Een ding staat vast: van een Verenigd Europa zal Israel het niet moeten hebben, ook niet van de heer Van Mierlo, want die is o zo neutraal. Zijn besluit om toch naar de PLO in Jeruzalem te gaan, getuigt van weinig kennis van buitenlandse zaken. Amsterdam S. GOMPES