Grrr

Steiner (1) Rene Zwaap simplificeert in zijn artikel ‘Karmische noodzakelijkheden’ in De Groene van 28 februari de zaken zodanig dat een argeloze lezer gemakkelijk theosofie met racisme zou kunnen verbinden. Niets ligt echter verder van de waarheid. ‘Ariosofie’ is een volkomen gedegenereerde ‘versie’ van theosofie, een perversie van geestelijke zaken. Theosofie is een diep spiritueel stelsel van leringen die in alle godsdiensten, grote filosofieen, alsmede in oeroude mythen is terug te vinden. Het opeenhopen van citaten zoals Zwaap doet, is een veel gebruikt middel door allerlei zogenaamde journalisten om bewegingen en schrijvers belachelijk te maken. Het uit de context rukken van tekst is door nazischrijvers tot norm verheven. Amerongen, MARTIN EUSER

Steiner (2) In zijn artikel geeft Rene Zwaap uitgebreide argumenten om de op de ideeen van Rudolf Steiner gegrondveste Vrije Scholen te verbieden: H. P. Blavatsky was namelijk een raciste. Dat is een redenering die net zo ongerijmd is als het verdacht maken van Luther of Calvijn door uitspraken van de paus en praktijken van de inquisitie in hun schoenen te schuiven. De Vrije Scholen hebben niets met Blavatsky te maken. Steiner heeft zich uitgebreid van haar gedistantieerd. Dat deed hij in een tijd dat racisme juist gemeengoed was. Hij was zijn tijd als antiracist juist ver vooruit. Hitler was niet voor niets rabiaat tegen de antroposofie.
En wat het bekende citaat betreft van zwangere vrouwen die door het lezen van negerromans mulatten zouden baren, daarvan snap ik niet dat iemand dat zo serieus neemt. Het is natuurijk onzinnig. Ik heb niet zoveel gevoel voor Duitse humor, maar ik vrees dat dit daartoe gerekend moet worden, gezien de context. Amsterdam, ARIE BOS
Steiner (3) Rene Zwaap heeft een goed gedocumenteerd artikel over Steiner geschreven. Toch wil ik een kanttekening maken. Zwaap beweert dat het gedachtengoed van Steiner geheel op De geheime leer van Blavatsky is gefundeerd. Voor de rassenleer zal dit waarschijnlijk gelden, maar zeker niet voor de antroposofie in het algemeen. Steiners rassenleer dient men te scheiden van de rest van zijn inzichten, te meer daar Steiner altijd het belang van het zelfstandig denken heeft benadrukt. Hij hekelde het als mensen zijn inzichten overnamen zonder ze zelf te toetsen. Veel ‘antroposofen’ zijn dan ook zeer on- antroposofisch. Zij maken de uitspraken van Steiner nog dommer. Tilburg, ALEX DE BROUWER
Steiner (4) De beschuldiging dat Blavatsky een racist was, is niet serieus te nemen door degenen die met haar geschriften en levenswerk vertrouwd zijn. Volgens de theosofie komen alle menselijke zielen voort uit dezelfde geestelijke bron en hebben ze dezelfde geestelijke mogelijkheden, ongeacht het ras waarin zij zijn geincarneerd. Zij veroordeelde de brutale koloniale praktijken die zoveel verwoesting in stammenmaatschappijen had veroorzaakt, en stelde: 'Er zijn in werkelijkheid geen “inferieure rassen”, want allen zijn een in onze gemeenschappelijke mensheid; en omdat we allen incarnaties hebben gehad in elk van deze rassen, zouden we broederlijker tegenover hen moeten zijn.’
Er wordt gezegd dat onze eigen Arische of Indo-Europese mensheid, die in Centraal-Azie ongeveer een miljoen jaar geleden ontstond (en niet zesduizend jaar geleden, zoals Zwaap beweert!), mettertijd door een meer ontwikkeld 'wortelras’ of mensheid zal worden vervangen die in de Amerika’s zal ontstaan uit de grote vermenging van rassen die daar plaatsvindt. Om hierin nazisme te zien, is duidelijk volkomen absurd. Den Haag, DAVID PRATT
Het Theosofisch Genootschap Steiner (5) Met het artikel van Rene Zwaap heeft De Groene zich enorm geblameerd, niet alleen vanwege de vele onjuistheden die erin voorkomen maar vooral door de hele strekking en intentie. Ik ben ongeveer 45 jaar met antroposofie verbonden - ook lid - en ik heb naast vele anderen in onze vereniging niet geringe kritiek (en dat kan in onze vereniging) op van alles wat er gebeurt, maar wat Zwaap in zijn artikel suggereert, klopt totaal niet met de werkelijkheid. Mij zou het interesseren wat zijn feitelijke bedoeling is met een dergelijk tendentieus verhaal. Brengt het meer abonnees of behoort het tot de kern van zijn doelstellingen een groepering die vanuit een gedachtengoed dat het zijne niet is, tracht iets sociaals in de wereld te zetten waarbij de mens centraal staat (niet het ras), zwart te maken? Maarn, ADDICK LAND
Steiner (6) Wist u dat Rudolf Steiner in 1897 en 1898 op scherpe en competente wijze de Dreyfus-affaire ontrafelde in zijn Magazin fur Literatur? Hij heeft ook gepubliceerd over het antisemitisme en zionisme in die tijd. Mijns inziens ligt de tragiek van een heel tijdsgewricht besloten in de omstandigheid dat toentertijd alleen binnen de Theosofische Vereniging belangstelling bestond voor de verdere ontwikkeling van het idealisme tot een echte en gezonde wetenschap van de geest. Ik geloof dat er van Steiners Filosofie der vrijheid slechts twintig exemplaren werden verkocht. Amsterdam, GERARD HERMANS
Steiner (7) Wat Rene Zwaap angstvallig naar de achtergrond heeft gedrongen, is het volgende: namelijk dat er wel degelijk goede kanten te noemen zijn aan de opvattingen van Rudolf Steiner. Zoals tolerantie! Het is onmogelijk om Steiner- geschriften met de bril die we nu opzetten te interpreteren. Mensen waren destijds anders en dachten anders. Gelukkig zijn er nog mensen die Steiner op een dergelijke wijze in de praktijk gebruiken, waardoor juist een tolerante houding ontstaat in plaats van een intolerante. Leiden, LEONIE PIETERS
Steiner (8) Wij zijn woedend! Er wordt ons onterecht een stempel opgedrukt. In de jaren dat we op de Stichtse Vrije School zitten, zijn de ideeen van Rudolf Steiner ons nooit opgedrongen of als waarheid gebracht. Bij ons is geen sprake van racistische onderdelen in het lesprogramma. Wij balen ervan om met racisme in verband te worden gebracht!
Zeist, De leerlingen van de elfde en twaalfde klassen van de Stichtse Vrije School Steiner (9) Tot mijn spijt moet ik concluderen dat het artikel over racisme als basis voor de antroposofie haar pretenties totaal niet waarmaakt. Dat Steiner een aanhanger was van Blavatsky c.s. is een historisch gegeven. Echter, voor een ordentelijk betoog dien je het theoretisch draagvlak achter de rassenleer te ontrafelen en vervolgens te vergelijken met de overige 'rode draden’ in de hersenspinsels van de antroposofie. Bijvoorbeeld de kleurenleer, landbouwmethoden (de zaaikalender) en pedagogische opvattingen. Als je dan overeenkomsten aantreft, dan kun je veronderstellen dat racisme een onlosmakelijk deel vormt van deze middenklasse-sekte.
Een en ander gaat de journalistieke capaciteit te boven - uw doelgroep verdient het dat u een professor inhuurt, zoals te doen gebruikelijk bij de NRC, Volkskrant, NOS en VPRO. Utrecht, HENK VREEKAMP
Steiner (10) Gedurende twintig jaar heb ik de antroposofie van Rudolf Steiner leren kennen als een mensbeeld waar respect en menselijkheid de hoekstenen van vormen en niet de rassenleer. Hillegom, MIA KASTELEIN-WITHAGEN
Steiner (11) Zwaap haalt, kennelijk met instemming, een auteur aan die Steiner met Hitler vergelijkt: behalve dat ze uit dezelfde streek afkomstig zouden zijn (hetgeen niet klopt), en een 'afschrikwekkend grote produktie’ hadden, weet deze te melden dat zij 'zelfs het feit dat ze door hun kleding opvielen’ gemeen hebben. Zo lust ik er nog wel een paar: dat slechts een van beiden minstens tien miljoen mensenlevens op zijn geweten heeft, kan niet opwegen tegen een vergelijkbare voorkeur voor de dassen die zij droegen. Aan het eind van het artikel staat een stuk tekst dat, als het niet zo giftig was, zonder meer afgedaan zou moeten worden als wartaal. Gesteld wordt dat Steiners gedachtengoed geheel op Blavatsky’s werk is gefundeerd. Waarna beschreven wordt dat, en waarom, Steiner Blavatsky’s Theosofische Vereniging verlaten heeft. Tsja. Rotterdam, MR. MAUD KIPS
Steiner (12) Met veel belangstelling heb ik kennis genomen van de doorwrochte bijdrage van de heer Zwaap over de verderflijke invloed van het austro-racisme. Ik wil wat dit betreft graag nog wijzen op een markante figuur die op dit terrein zijn sporen heeft verdiend en een enorme invloed (in negatieve zin) op onze wooncultuur heeft gehad. Het gaat om Adolf Loos. Loos (1870-1933) was de zoon van een Oostenrijkse bouwvakker. Hij was architect en ontwerper en maakte zich in 1908 onsterfelijk met een artikel waarvan de titel alles zegt: 'Ornament und Verbrechen’. Primitieve volken zoals Indianen en Papoea’s, zo verklaarde Loos, versieren alles, tot hun eigen huid toe. Zij eten ook hun vijanden op. Wij daarentegen hebben ons aan het ornament ontworsteld. Laten wij daar trots op zijn! Den Haag, JAN KAREL VERMEULEN
Steiner (13) Zwaap beleeft er al jaren genoegen aan om halve waarheden te vermengen met hele leugens. Wie namelijk aandachtig 'Ronden en rassen’ bestudeert in Blavatsky’s De geheime leer, komt al snel tot de conclusie dat met de woorden 'ras’ en 'wortelras’ een bepaald type mens wordt bedoeld qua bewustzijn en niet naar huidskleur. Daarom bijvoorbeeld kan iemand met een donkere huidskleur qua bewustzijn en innerlijke beschaving op een veel hoger niveau staan dan een blank iemand met blauwe ogen en blond haar. De discussie over wat Steiner over 'rassen’ heeft gezegd, laat ik gaarne over aan antroposofen. Breda, R. A. PULLEN
Steiner (14) Terecht meldt Zwaap dat Steiner, na veel inhoudelijke conflicten, zich radicaal losmaakte van Blavatsky en haar Theosofie. Ook terecht wordt Steiner als antifascist opgevoerd, maar dat het eerste hoofdkwartier van de antroposofen door de fascisten in brand werd gestoken is al te mooi (de katholieken werden van de brandstichting verdacht, het gebeuren is nooit opgehelderd). Wel werd Steiner in Munchen eens bijna door een troep zwarthemden in elkaar geslagen, en verbood Hitler, eenmaal aan de macht, alles wat met antroposofie te maken had. Dat racisme de hoeksteen zou zijn van de antroposofie wordt niet hard gemaakt.
Toch blijven we zitten met enkele onbegrijpelijke uitspraken van Steiner die moeilijk te passen zijn in zijn overwegend linkse, radicale, soms bijna anarchistische visie op mens en samenleving. Maar Rudolf Steiner van racisme beschuldigen staat gelijk aan iemand die zijn vriend(in) wel eens in de billen bijt, voor kannibaal uitmaken. Amsterdam, DIK GOUDSBLOM