Jason, regie Maasja Ooms © The Publicity Company

Met Jason sluit Maasja Ooms haar documentair drieluik over de jeugdzorg af. Elk deel is van hoog niveau, confronterend en van maatschappelijk belang. In Alicia zagen we de negenjarige naamgeefster in een tehuis, al vier jaar wachtend op een pleeggezin én dromend van de onhaalbare terugkeer naar mama. In Rotjochies ontspoorden pubers die een ‘laatste kans’ krijgen op een Franse boerderij. Zo makkelijk als het is Alicia vol mededogen te aanschouwen, zo moeilijk maken die jongens dat – maar de kracht van Ooms is dat ze, net als de bij dat project betrokken hulpverleners, verder kijkt dan de vaak afstotende buitenkant naar de gekwetste binnenkant.

In Jason maken we op indringende wijze kennis met een jonge man die slachtoffer is van een gruweljeugd, en met de methoden van therapeuten om zijn ergste trauma’s hanteerbaar te maken – wat een buitengewoon complex en pijnlijk maar indrukwekkend proces is. Langzamerhand leren we Jason kennen als oneindig veel meer dan de beschadigde en zich beschadigende ‘cliënt’, met tics en compulsieve bewegingen, die hij duidelijk ook is. Dat hij bovengemiddeld intelligent is, wordt al snel duidelijk; dat hij een krijger is geleidelijk aan. Zijn strijd is niet gericht tegen de volwassenen die hem als kind verwondden (mission impossible), maar tegen de jeugdzorg waarin hij op zijn zestiende tijdens een diepe crisis belandde.

JASON, regie Maasja Ooms © The Publicity Company

Eerst een tekstkaart: ‘De hoofdpersoon van deze film heeft een missie. Het is omwille daarvan dat hij ons getuige laat zijn van een zeer persoonlijk proces.’ Het lijkt een rechtvaardiging voor het tonen van de pijnlijke louteringstocht die de therapie vormt. En het rechtvaardigt voor de toeschouwer het kijken naar wat normaal binnen de behandelkamer blijft. Waarbij naast kindertrauma’s ook de schade moet worden verwerkt die zijn verblijf in de jeugdzorg aanrichtte. Als hij tweet te hopen dat ‘er genoeg geld voor de crematie van de jeugdzorg overblijft’ tekent dat zijn radicalisme en cynisme. Maar hij is ook hoopvol: zijn optredens op de televisie, congressen, in gastcolleges zijn immers op verbetering gericht.

Het is dat activisme, en zijn humor, die licht en lucht geven aan wat loodzwaar is. Opvallend genoeg geldt dat ook voor wat een extra complicatie lijkt, maar werkelijk bevrijding is: zijn sekseverandering. Die krijgen we al snel mee als zijn meisjesnaam in een therapiesessie als problematisch voorbijkomt. Prompt blijkt die in de scène daarop formeel bij akte veranderd te zijn in Jason. Hij straalt. Zoals later ook, wanneer hij het resultaat ziet van de borsten verwijderende operatie. Nooit gedacht dat ik bij zoiets zou moeten slikken – niet van afschuw over littekens, maar van ontroering. En er is ook licht in zijn gesprekken met twee vrienden. Camera, geluidsdecor, montage – ze zijn intens respectvol. In de aftiteling worden Hilde, Romana, Laura, Femy en Beate bedankt. Ik vermoed dat we hun stemmen hebben gehoord in de therapiesessies en/of tijdens het transitieproces. Diep respect afdwingend. Ook (jeugd)zorg, maar dan van heel hoog niveau.

Maasja Ooms,Jason, VPRO Teledoc, zondag 21 november, NPO 2, 20.00 uur. Na afloop op NPO 2 Extra een nagesprek met Jason en specialisten uit de jeugdzorg