Günter Grass wordt steeds pijnlijker

Berlijn – De oude man had zich zijn nadagen als bekendste schrijver van Duitsland anders voorgesteld. Günter Grass (83), wereldberoemd door zijn vroege roman De blikken trommel en zijn late Nobelprijs voor literatuur, gold zijn hele schrijversleven lang als het morele geweten der natie. Maar de natie neemt hem niet langer serieus.

Als de Duitse evenknie van onze Dichter des Vaderlands mengde Grass zich recent in het politieke bedrijf. Maar zijn gedicht over Israël dat de Süddeutsche Zeitung begin april plaatste, riep heftig verontwaardigde reacties op. Hij noemt daarin Israël een gevaar voor de wereldvrede en Duitsland haar medeplichtige.

Dat had hij als Duitser en nota bene ex-SS’er niet mogen zeggen. Beschuldigingen van antisemitisme vlogen hem om de oren en de staat Israël verklaarde hem tot persona non grata. Een columnist van de Volkskrant meende dat het ‘rechtvaardig’ zou zijn geweest als Grass in de oorlog ‘een kogel door de kop was geschoten’.

Grass liet zich niet van de wijs brengen en dichtte lustig verder. Vorige maand drukte de SZ zijn gedicht Europa’s schande af. Daarin beklaagt Grass het onrecht dat Europa de Grieken aandoet door het land in armoede te storten, terwijl Europa juist zo veel rijkdommen en zelfs haar bestaan aan de Grieken heeft te danken.

Hoewel er op die stelling wel wat valt af te dingen – de antieke Grieken, die ons zo veel moois hebben geleverd, zijn immers de moderne Grieken niet –, maakte het gedicht lang niet zo’n polemiek los als Grass’ Israël-poëem. Toch ontstond er beroering na de publicatie, maar die was van heel andere aard.

De Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung kwam een dag na de publicatie in de SZ met het bericht dat het gedicht niet van Grass was maar van de redactie van het satirische tijdschrift Titanic. Een paar gegoogelde zinnen over Grieken en de Oudheid, quasi-poëtisch door elkaar gehusseld en van een paar zeldzame naamvalconstructies voorzien – en klaar was het gedicht.

Pijnlijk voor Grass was dat velen het bericht geloofden. Een paar uur maakte de gemeenschap der twitteraars zich er vrolijk over dat de SZ erin was getuind. De auteur van het FAS-_stuk,_ Volker Weidemann, kon tevreden zijn. ‘Satire en werkelijkheid blijken niet te onderscheiden’, zei hij in een interview. ‘Dat toont hoe absurd Grass’ zelfgenoegzaamheid is.’ Het is met Grass als met het beeld van Pallas Athene op de Akropolis: alleen het voetstuk staat nog overeind.