Hé eric!

Hé Saša. Hoe weet je dat ik het ben?

Dat zie ik op de display.¶Sorry? O de display. Ik zag het landnummer van Nederland, een Navo-land… Je bent weer helemaal terug in Belgrado, als je nu al over de Navo begint! Ja, we zijn meteen weer elkaars vijand. Hè gelukkig. Ik begon het al te missen; in Bosnië waren we zulke goede vrienden… Weet je wie ik net in Bosnië aan de lijn had? Denis! Wie is Denis? Dat is de contactpersoon van die Albanese kennis van jou, die uit Pristina naar Montenegro was gevlucht. Raxhep! Je hebt hem gesproken? Ja, ik zei dat ik van jou had gehoord dat hij een partner zocht en dat ik ook een partner zocht. Sprak je Engels? Nee, Servisch. Hij ook. Toen ik hem laatst sprak vertelde hij dat zijn neef is vermoord. Nee, zijn oom. Dat zei hij tegen jou? Ja. Maar zijn zaak in Pristina stond er nog, daar was hij heel blij over. Hij ging terug naar Kosovo op dezelfde dag dat ik terugging naar Belgrado. Maar die Denis is ook Albanees? Weet ik niet. Hij sprak Bosnisch, dus… het maakt ook niets uit. Nee. Maar hebben jullie zaken gedaan? Ik heb vanochtend een offerte gemaakt, die Denis aan Raxhep door zal geven en Raxhep weer aan iemand die fotoapparatuur nodig heeft en dan hoor ik het van Denis weer. Want Raxhep kan waarschijnlijk in Pristina niet vertellen dat hij zaken met een Serviër doet? Ik denk dat dat moeilijk voor hem is ja. Een Serviër uit Belgrado doet via Sarajevo zaken met een Albanees uit Pristina. Wat een grap. Dank zij jou! En zo snel na alles. Waarom niet? Als je je voorstelt dat Albanezen jóuw oom hadden gedood… Mijn fotoapparatuur is afkomstig uit Amerika. Die zou ik dus ook niet moeten importeren dan, want Amerikanen hebben de Serviërs… Dat is niet te vergelijken met wat Serviërs Albanezen hebben aangedaan. Massagraven, verbrandingen, verkrachtingen… Dat hebben misdadigers gedaan, criminelen. Servische criminelen. Dat is iets anders dan Serviërs. Dit meen je niet Saša. Er zijn in Kosovo afschuwelijke dingen gebeurd. Maar wie… Ik ben sprakeloos! Toen de oorlog begon zei je dat je je niet voor kon stellen dat soldaten, jongens zo als jij en ik, in Kosovo… En ik kan het me nog steeds niet voorstellen! Maar je kijkt toch ook naar de televisie, en je ziet toch ook… Er zijn geen bewijzen dat soldaten dat hebben gedaan. Nee, criminelen hebben het gedaan! Om rijk te worden zijn ze systematisch gaan verkrachten en moorden. Geloof je het zelf? Ik weet niet wat ik moet geloven. Wat hier op tv wordt getoond is te absurd voor woorden, maar op CNN wordt ook gelogen. Amerika moet het bewijs leveren dat de Navo niet voor niets Servië heeft verwoest. Weet jij veel wat wij de afgelopen maanden aan gif hebben ingeademd. Dat is waar, maar… Die martelkamers die ze lieten zien: de Servische politie had alles meegenomen, maar de martelwerktuigen hebben ze maar laten staan. Dat klopt toch niet? Volgens mij is het gewoon in scène gezet. Saša, wat is er met je aan de hand, man. Begin je nou ook al alles te ontkennen? In scène gezet door wie? Het UCK bijvoorbeeld. Die was er voordat de KFOR kwam. Ach hou toch op. Je praat nu net als die Kroaten die mij laatst ervan wilden overtuigen dat vijfhonderdduizend Servische vluchtelingen in Krajina in scène waren gezet. Shit, dat vertelde je nog. Die complottheorieën op de Balkan, ik word er gek van. Er zijn verdomme mensen vermoord, verkracht, gemarteld, verdreven… Oké, maar je weet niet of mensen die gedood zijn, leden waren van het UCK… Ja, vrouwen, bejaarden, kinderen, allemaal terroristen zeker? Natuurlijk niet. Maar ik bedoel, ik ben ook gevlucht. Toch was ik niet verdreven. Je moet nu echt ophouden Saša. Begrijp het nou niet zo verkeerd. Ik verdedig niet wat gebeurd is en ik ontken het ook niet… Daar lijkt het anders wel op als je over criminelen begint te praten. Ja maar in Kosovo… In Kosovo doen mensen van het Tribunaal onderzoek en die zeggen dat het nog veel erger is dan wat ze verwacht hadden. Is dat soms ook in scène gezet? Nee. Er zijn gruwelijke dingen gebeurd daar. Nou dan! Maar ze weten niet… Waar jij aan het begin van de oorlog niet aan wilde, en misschien ik ook niet, dat heeft dus allemaal plaatsgevonden! En ik vind dat Serviërs, intelectuelen, jij… dat die dat ook moeten erkennen. Openlijk, in de media… Welke media? Er zijn hier geen onafhankelijke media meer. Dan de westerse media voor mijn part. En dan? Dat komt nooit Servië in. Niemand zal het hier dus ooit weten. Er zijn in Servië genoeg mensen die CNN ontvangen, net als jij. Heel weinig. Op het platteland nul. Het kan toch niet dat geen Serviër hier iets van zegt. Niemand dúrft iets te zeggen. Ik weet dat het moeilijk is Saša, dat mensen die hun mond open deden zelfs gedood zijn. Maar toch… Waarom hoor ik verdomme niet één keer een Serviër zeggen dat hij zich kapot schaamt gewoon. Als blijkt en bewezen is dat het Servische leger… dat die jongens echt… dan zou ik me wel kapot schamen Eric. Dus stel je het nu maar uit of zo? Srebrenica is toch ook gebeurd. Ja. Dat is gebeurd. De meeste Serviërs geloven ook dat nog steeds niet. Misschien heb je gelijk. Misschien wil ook ik dat dingen die ik te erg vind, vooral niet waar zouden zijn. Dat begrijp ik wel. Ik heb alles wat in mijn macht lag gedaan om dit regime weg te krijgen. Al tien jaar lang. Dat is niet gelukt. Maar me schuldig voelen voor iets wat ik niet heb gedaan en waar ik altijd tegen ben geweest… Maar als Raxhep je vertelt van zijn oom, wat zeg je dan? Dat ik het erg vind en het me spijt dat het gebeurd is. En dat meen je ook? Jezus Eric, nou moet jij ophouden zeg. Oké, sorry. Oké. Maar je zegt niet tegen Raxhep: dat hebben een stel criminelen gedaan. Nee. Maar ik zeg ook niet: ik heb het gedaan. Dat hoeft ook niet. Ik kan me als rijke Hollander schamen als ik in Indonesië ben of in Suriname, ook al was ik niet zelf een koloniaal. Dat is dezelfde vraag die je Duitsers in 1945 had kunnen stellen, vrees ik. Ja, maar niet helemaal. O? Hoezo? Omdat Serviërs geen Duitsers zijn! Omdat parallellen die tussen deze oorlog en de vorige worden getrokken, vooral iets zeggen over gevoelens die na vijftig jaar nog niet zijn verwerkt. Die trauma’s maken nogal kortzichtig, vind ik. Mijn vriend Eric, een Navolandbewoner, zegt nu dat hij zich schaamt. Of vergis ik me? Dat klopt. In het Westen is het motto ‘dat nooit weer’ misbruikt, vind ik. Wat joden is aangedaan, daar zijn geen woorden voor. Maar het ergste is: het is nóóit meer goed te maken! Zelfs niet als je zes miljoen Kosovaren zou redden of tien miljoen Serviërs zou laten boeten. Er zijn geen zes miljoen Kosovaren om te beginnen. Dat bedoel ik. Dank je Saša. Graag gedaan Eric.