H.J.A. Hofland

H.J.A. Hofland

De politieke rol van Saddam Hoessein was al uitgespeeld op 13 december 2003, toen Paul Bremer, de Amerikaanse proconsul in Bagdad, op de televisie meldde: ‘We’ve got him!’ Het proces is daarna met rumoer en verwarring verlopen. Rechters werden vervangen, een paar advocaten vermoord, maar vanaf het begin heeft de uitkomst vastgestaan: executie. Met een behoorlijke rechtsgang had deze voorstelling niets te maken. Maar dat heeft op de groeiende chaos in het land geen invloed gehad.

Hij wilde ‘als een soldaat’ worden doodgeschoten, hij is als een verachtelijke misdadiger opgehangen. Ook de terechtstelling is een chaos geworden. Getuigen filmden de doodsstrijd die dezelfde dag nog op internet te bezichtigen viel. Barbaars, zei minister Gerrit Zalm. President Bush zag zoals gebruikelijk ‘een mijlpaal’. Een dag later sneuvelde de drieduizendste Amerikaanse soldaat. Hoeveel tienduizenden of honderdduizenden Irakezen bij de democratisering van hun land het leven hebben gelaten, wordt al lang niet meer bijgehouden. Maar blijven we bij de uitspraak van Bush: een mijlpaal. Op de weg waarheen? Gesteld dat als door een wonder in Irak niet meer zou worden geschoten, gemarteld, opgeblazen, hoe lang zou het dan nog duren voor het land zou zijn herbouwd, met een solide politiek systeem, een weerbare economie, een volk waarvan de delen weer enigszins vreedzaam naast elkaar zouden kunnen wonen? Twee jaar? Tien? Geen God die ons daarvan nader op de hoogte kan stellen.

Trouwe bushisten hebben de executie van Saddam aangegrepen om degenen die ze voor ‘links’ of ‘liberal’ verslijten ervan te beschuldigen dat deze slappelingen altijd heimelijk op de hand van de dictator zijn geweest. Maar waren het, om te beginnen, niet de Amerikanen die Saddam in 1980 steunden in zijn oorlog tegen Iran, nadat zich daar de islamitische revolutie had voltrokken? Eén gevolg van de versnelde rechtspleging is dat de veroordeelde geen toelichting meer kan geven op andere door hem gepleegde misdaden en dat hem de kans is ontnomen te onthullen wie zijn geheime medeplichtigen waren. Zo heeft de snelle executie de geschiedschrijving van een waardevolle bron beroofd.

Voor links heeft het altijd als een paal boven water gestaan dat Saddam een dictator van het onguurste soort was. Alleen over de vraag wat er moest worden gedaan om hem te verwijderen, bestond verschil van mening. Dat is met aanvankelijke steun van een aantal progressieven door George W. Bush volgens de plannen van de Amerikaanse neoconservatieven opgelost. Ook een gevolg van deze executie is dat nu deze heilloze ruzie tussen links en rechts weer even opbloeit. Intussen weten we langzamerhand wel zeker dat deze oplossing de verkeerde is geweest. Op het ogenblik dat ik dit schrijf, steunt nog 28 procent van de Amerikanen de oorlog in Irak. Je kunt niet volhouden dat die andere 72 procent uit verblinde progressieven bestaat.

Dit jaar zal het gaan om de praktische consequenties van de executie voor de burgeroorlog. Saddams dood heeft nog geen kalmerende uitwerking. In het ergste geval zinnen de soennieten op wraak voor hun leider, wordt het proces van wraak en weerwraak verder verhevigd, met het gevolg dat de Amerikanen verder in het moeras worden getrokken. De Amerikaanse president weet het probate middel: stay the course.

Bij de Congresverkiezingen op 7 november heeft een verrassende meerderheid van de Amerikanen laten weten dat ze deze koers afkeurt. De commissie-Baker kwam kort daarna met lang voorbereide plannen voor een geleidelijke terugtrekking. Het heeft meer dan een maand geduurd voor het Witte Huis de kritiek had verwerkt. Toen werd duidelijk dat deze commissie haar maandenlange werk grotendeels voor niets had gedaan. Van troepenvermindering is geen sprake. De enige die nu op de nominatie staat om snel te worden gerepatrieerd is generaal George Casey jr., de Amerikaanse opperbevelhebber. Zijn strategie, een jaar geleden nog begroet als de remedie tegen alle ellende, heeft gefaald. In plaats daarvan zou Plan B in werking moeten treden.

Wat Plan B is, weet nog niemand precies, maar in ieder geval niet wat de meerderheid van de kiezers wil. Het is niet uitgesloten dat er meer troepen komen. Zal daarmee een geloofwaardig uitzicht op het einde van de burgeroorlog worden geopend? Zullen de soennies, na de executie, door de aanblik van nog meer Amerikanen de strijdbijl begraven? Zullen de Koerden, na zich een zekere mate van autonomie te hebben veroverd, bereid zijn zich weer onder het gezag van de falende premier Maliki te scharen? Zullen de sjiitische moordcommando’s bereidwillig hun wapens inleveren?

Geloof het niet. Treedt Plan B in werking, dan gaat de burgeroorlog op dezelfde manier verder. De executie van Saddam heeft geen invloed op de algemene catastrofe. Als de Amerikaanse politiek niet radicaal verandert, is de dood van Saddam niets anders dan de volgende mijlpaal op de weg naar een roemloze aftocht.