H1N1 redux

Viroloog Ab Osterhaus moet de laatste tijd de verleiding hebben gevoeld om de universiteit vaarwel te zeggen, in dienst te treden van een farmaceutisch bedrijf en nu eens echt die miljoenen op te strijken die hij volgens een deel van het Nederlandse publiek allang stiekem in zijn zak heeft gestoken. Gewoon omdat het kan. En omdat de waarheid kennelijk toch geen rol speelt voor de publieke opinie.

Het mag niet baten dat de geruchten omtrent zijn illegale bijverdiensten uit vaccins zijn weerlegd. Het mag ook niet baten dat er nog steeds geen aanwijzingen zijn dat het risico van de Mexicaanse griep door de farmaceutische industrie of haar vertegenwoordigers opzettelijk is overdreven. Zelfs de Raad van Europa doet binnenkort een duit in het samenzweringszakje en gaat de toedracht van de Mexicaanse griepepisode laten ‘onderzoeken’ onder leiding van Wolfgang Wodarg, een Duitse sociaal-democraat wiens mening al vaststaat: het is allemaal een complot. Bewijzen heeft hij niet, zegt Wodarg: die zullen in het onderzoek vanzelf wel boven tafel komen.

Hij heeft de schijn mee. Binnen zeven jaar is de wereld driemaal gewaarschuwd voor een epidemische ziekte die relatief onschuldig uitpakte. In 2002 was het Sars, een longontsteking die niet eerder bij de mens was aangetroffen. Een jaar later was er de vogelpest en vorig jaar de Mexicaanse ‘pandemie’, het tot nog toe duurste valse alarm. Maar wijst dat onomstotelijk op een complot? Of moeten we erkennen dat overheden, media en het grote publiek zelf de paniek hebben aangejaagd en nu met de rekening worden geconfronteerd?

Het Britse actualiteitenprogramma Newsnight wijdde onlangs een uitzending aan de vraag of de farmaceutische industrie druk had uitgeoefend op regeringen om vaccins tegen de Mexicaanse griep aan te schaffen. De uitkomst was opmerkelijk: het waren juist regeringen en media die grote druk hadden uitgeoefend op de farmaceutische industrie om met een vaccin te komen. Ook de redactie van Newsnight mag de hand in eigen boezem steken. Op de website van de rubriek staan nog enige reportages van begin vorig jaar over de Mexicaanse griep. De toonzetting ervan was hysterisch. Hetzelfde gold voor de berichtgeving van veel andere media in die tijd.

Het is een onwelkome boodschap voor journalisten en bloggers aller landen en voor een publieke opinie die zich graag wentelt in eigen onaantastbaarheid. Van zelfonderzoek is geen sprake, van bewijslast willen we niet weten. Er moeten koppen rollen. Schadeclaims willen we zien. Desnoods richten we de schijnwerpers op een Wolfgang Wodarg die denkt dat je van vaccinatie kanker krijgt en dat professor Joachim Sickbock in het geheim de wereld regeert. Zo maken we onszelf gaandeweg weerloos voor het geval er een werkelijk levensbedreigende epidemie losbarst.