Haasje-over

Zo vlak voor de Provinciale-Statenverkiezingen heeft dit kabinet zin in beweging: het onderlinge vertrouwen tussen de vier coalitiepartijen lijkt gegroeid.

Politiek een spel noemen kan negatief worden opgevat. Maar het hoeft niet altijd zo bedoeld te zijn. Politiek kan soms best vergeleken worden met een spel, maar dan een waarin het draait om het verwezenlijken van idealen en het aankomt op timing, reactievermogen en techniek. Kijk naar de recente geschiedenis rond het klimaatakkoord. Voor de liefhebbers van het politieke spel was het fascinerend.

Toen al weer iets langer geleden het Planbureau voor de Leefomgeving en het Centraal Planbureau de uitkomsten van klimaattafels gingen doorrekenen op de effecten op uitstoot en koopkracht was er eerst het ‘gevecht’ om de verschijningsdatum van hun bevindingen. Na de Provinciale-Statenverkiezingen of ervoor? Erna leek het kabinet in de kaart te spelen, want eventuele negatieve uitkomsten voor koopkracht en CO2-uitstoot zouden dan bij de kiezer nog onbekend zijn. Toen het ervoor werd, slechts een week zelfs, ging de vlag uit bij de oppositiepartijen. Slechte resultaten, zo was de overtuiging, zouden van die verkiezingen een klimaatreferendum maken, claimde GroenLinks.

Woensdag 13 maart presenteerden beide Planbureaus de effecten van de vele maatregelen die aan de vijf klimaattafels waren besproken. Om kwart over een begon de persconferentie. Toen dwarrelden cijfers over CO2-uitstoot, koopkracht en bandbreedtes waarmee rekening moest worden gehouden de pers om de oren. Dat laatste als gevolg van de vele onzekerheden, door de bureaus samengevat met de termen vormgevings-, gedrags- en omgevingsonzekerheid. In perscentrum Nieuwspoort stonden Kamerleden van oppositiepartijen in de startblokken om kritiek te spuien. GroenLinks had al een persconferentie aangekondigd, direct na afloop.

Maar de pers wist toen al dat ze was uitgenodigd om eveneens kort na dit cijfertumult naar minister-president Rutte en minister Wiebes van Economische Zaken te komen luisteren. En de journalisten hoorden dat de cijfers van de Planbureaus in de prullenbak konden. Of anders gezegd: dat het kabinet uiteraard ook zag dat huishoudens meer belast zouden worden dan bedrijven en dat het boetesysteem om de CO2-uitstoot van bedrijven te belasten te complex was. Binnen een half uur was het akkoord van de klimaattafels op enkele hoofdpunten aangepast. Het was als het ware een haasje-over. Al moet de exacte uitwerking uiteraard nog komen.

Met de souplesse waar Rutte om bekend staat, gaf hij toe dat de verkiezingen van deze week een rol hadden gespeeld. Maar dan wel omdat het dit kabinet juist níet om de kortetermijnwinst, de verkiezingsuitslag, gaat, maar om de lange termijn, omdat het hier om klimaatplannen voor de komende dertig jaar gaat. Het zou raar zijn om als kabinet niet meteen te zeggen dat je fout uitpakkende plannen wilt veranderen en je daarom nu dus wél voor de CO2-heffing bent, zoals de oppositie wil. Toch?

Dit kabinet beseft opeens dat bijsturen niet hoeft te leiden tot uit elkaar gespeeld worden

Het was maar goed dat GroenLinks haar persconferentie had uitgesteld tot na die van Rutte en Wiebes. Partijleider Klaver begon zijn praatje weliswaar nog zoals hij dat had ingestudeerd, geharnast, maar hij wist net op tijd in toon en woorden de draai te maken. Klaver zou hebben staan springen toen hij Rutte hoorde. Voor het eerst zag hij een gevulde, uitgestoken hand. Onwillekeurig kwam in me op hoe moeilijk het is een gevulde, uitgestoken hand aan te nemen.

Maar natuurlijk kon GroenLinks niet anders dan, net als het kabinet, eveneens haasje-over spelen. Je krijgt zo ongeveer wat je wilt in je hand gelegd – dan kan een serieuze partij geen nee blijven zeggen. Dan zou je om andere redenen je idealen verloochenen, zoals een eventuele val van het huidige kabinet dat binnenkort immers onvoldoende eigen steun heeft in de Eerste Kamer. De hand niet aannemen had bovendien – net als voor het kabinet – ook voor GroenLinks om puur electorale redenen wel eens heel onverstandig kunnen zijn. Hoezo klimaatpartij?

Noteer wel even dat GroenLinks collega-oppositiepartijen als de pvda niet had uitgenodigd om de persconferentie samen te houden. Linkse samenwerking is leuk, maar het moet blijkbaar niet te gek worden. Eigen partij eerst.

Eveneens het onthouden waard is dat Rutte tussen neus en lippen door ook het tweede grote dossier noemde dat wacht op een doorbraak, de pensioenen. Binnen het kabinet valt zin in bewegen te bespeuren. Alsof de vier coalitiepartijen na eerst aan elkaar te hebben moeten wennen nu hebben ondervonden dat onderling overleggen kan, dat bijsturen niet hoeft te leiden tot uit elkaar gespeeld worden. Het onderlinge vertrouwen zou zijn gegroeid, nadat het was gelukt nieuwe afspraken te maken over het kinderpardon.

Mensen spelen in dat onderlinge vertrouwen een rol. Zo blijkt de nieuwe d66-fractievoorzitter Rob Jetten een verademing na zijn theatrale voorganger Alexander Pechtold. En is vvd-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff in zijn eigen leven klimaatbewust bezig en nam hij mogelijk daarom het woord klimaatdrammers in de mond, wetend hoe ingewikkeld en duur het is om bijvoorbeeld je eigen huis klimaatvriendelijk te maken. Het is die bezorgdheid voor de gewone man en vrouw die bij collega-coalitiepartijen het vertrouwen wekte dat er onderhandeld kon worden.

Nu deze week de nieuwe samenstelling van de Eerste Kamer in zicht is gekomen, kunnen bij die gesprekken de oppositiepartijen worden betrokken die het kabinet in de Senaat aan een meerderheid kunnen helpen. Let bij die gesprekken op de pensioenen, een onderwerp dat vooral oppositiepartijen pvda en SP aan het hart gaat.