Habemus Papam

Joris Luijendijk had er iets verstandigs over kunnen zeggen. Duizenden journalisten van over de hele wereld liepen elkaar voor de voeten in het gebouw van de Europese Raad in Brussel donderdag. Allemaal de oren gespitst voor de laatste geruchten, druk aan het analyseren en speculeren. Wie zou het worden? Wanneer zouden we het weten? Maar daar bleef het bij: speculatie. De regeringsleiders en hun kabinetten hielden hun kaken stijf op elkaar. Balkenende zelf grossierde met zijn slim gevonden mantra: ‘Ik ben geen kandidaat.’

Zo was er de ingelaste persconferentie van Duitsland, Frankrijk en Denemarken vóór aanvang van het diner waaraan de boel zou worden beklonken. Merkel, Sarkozy en Rasmussen hadden iets op hun lever. Dat moet ik horen, dacht niet alleen ik. Vol verwachting klopte het hart van de overvolle perszaal.

Merkel nam het woord. Ze sprak over de klimaattop in Kopenhagen volgende maand. Daar wilden ze naar toe met ‘specifieke doelen’ om zo de top tot een succes te kunnen maken. Sarkozy echode haar woorden, Rasmussen bedankte de twee staatshoofden voor hun steun, de pers voor hun aanwezigheid en dat was het. Geen vragen. Geen woord over waar iedereen naar hunkerde. Goodbye, danke schön en au revoir. De pers droop teleurgesteld af. ‘Tien minuten film voor niks’, verzuchtte een Franse cameraman.

De benoeming van de twee hoge piefen wordt vergeleken met een Rooms conclaaf. Het gebeurt achter gesloten deuren en niemand weet wanneer die weer geopend zullen worden. Speculatie alom. Een controversiële figuur wordt het niet. Integendeel, het wordt degene die op het kleinste aantal tenen staat.

De vergelijking is geen compliment. Critici noemen de procedure ontransparant en ondemocratisch. En dat is het natuurlijk ook. Maar wat kan je verwachten van een vereniging van soevereine staten? Die streven hun eigenbelang na en zullen een directe verkiezing nooit tolereren. Gekozen zijn alleen het Europees Parlement en de nationale regeringen, die samen de raad vormen. Het alternatief – een federale unie met een direct gekozen regering – is nog ondenkbaar.

Het risico (of de mogelijkheid) van deze procedure is dat je niet weet wie je binnenhaalt. Soms ontpopt een benoemde grijze muis zich tot een ijzersterke leider. Wie had tien jaar geleden kunnen verwachten dat Poetin de touwtjes nu nog steeds in handen zou hebben? Van Rompuy is geen Poetin. Maar wie hoopt op een push-over zal bedrogen uitkomen. Misschien hadden ze dan beter iemand anders kunnen kiezen.