TELEVISIE: Suzanne Raes

Halverwege

‘Halverwege mijn levensweg bevond ik me in een donker woud, want de rechte weg was verloren gegaan.’ Velen zeggen het Dante na en gaan op reis. Niet zoals de dichter langs hel en hemel, maar terug naar vroeger om te achterhalen waar het mis ging. In twee films uit de nieuwe lichting Teledocs wordt opvallend persoonlijk de rekening opgemaakt. Suzanne Raes maakte De mooiste jongen van de klas. De titel is een parafrase op Tros’ reünietelevisie.

Met hun ‘mooiste meisjes’ blijkt het vaak onderweg slecht gelopen. Dat geldt ook voor Johnny, prins van Suzanne’s klas op basisschool Samenspel, late jaren zeventig: op zijn veertiende verongelukt met de brommer. Hun wegen waren toen al gescheiden want Johnny ging naar de lts, Suzanne en veel klasgenoten naar het vwo. Hij kwam uit het volkse deel van hun nieuwbouwwijk – volslagen andere wereld dan die van de hoogopgeleide idealistische ouders van Suzanne en verwante buurtgenoten. De schoolnaam is program: samen op weg naar een rechtvaardiger wereld. Haar ouders maakten dat waar: open huis met altijd ruimte voor wie het minder getroffen had. Maar die levenshouding, die Suzanne ‘gewoon’ leek, blijkt uitzondering. Toen al en nu nog meer.

Voorbij het viaduct begon de ‘echte wereld’ van charismatische Johnny en zijn maten. Veel meisjes waren ‘op hem’, een enkele zelfs met hem. Johnny tongde, sloeg er keihard op los en liet zijn vriendje denken dat hij coke snoof. Gevraagd naar wat er van Johnny was geworden zonder dat ongeluk antwoordt zijn jeugdvriend grijnzend: ‘De Holleeder van Nijmegen.’ Van wie nette Suzanne kansloos vervuld was. Even schizofreen als toen ze met klasgenootjes demonstreerde (!) tegen de ‘platheid’ van John Travolta en Grease, maar stiekem man en film geweldig vond. Raes vraagt zich af waar het paradijs en idealisme van haar jeugd zijn gebleven. Humanisme is er nog genoeg maar geloof in maakbaarheid en bereidheid tot actie zijn weg. Interessant zelfonderzoek van veertigers, halverwege.

Ook filmer Roy Dames gaat terug in Mijn geniale broer Harry. Harry was veelbelovend sterrenkundige die de geheimen van Jupiter ontsluierde en wiens liefde voor wetenschap niet botste met die voor zijn geloof. Dat verklaart waarom de EO met Dames’ filmplan in zee ging, al was Harry’s God rooms. En al nam broer Roy al jong afscheid van de kerk, mede door de hersentumor waaraan Harry jong stierf. Meneer pastoor zei destijds dat God de mooiste bloemen het eerst plukt. Decennia later blijft hij daarbij, zoals de moeder van Harry en Roy er zeker van is dat haar een stoel in de hemel wacht. Maar het kerkgebouw in Beverwijk waar ze die troost ontving, wordt tot woede van bejaarde parochianen gesloten. Ander verlies dan bij Raes, maar verlies. Roy Dames is de ‘Johnny’ van de documentairewereld, die zijn lens niet op de hemel maar op modder en riool richt. Op de zelfkant van melaatsen, verslaafden, boeven, hoeren die hij niet alleen vastlegt maar waar hij half en half ook bij wil horen. In een terugblik komen die verworpenen opnieuw voorbij. En kijkt hij met lichte zelfkritiek terug. Soms moet zijn werk het te veel hebben van het feit dat hij komt waar anderen zich niet wagen: filmisch is het dan minder interessant. Deze keer zijn er in beeld en tekst knappe verbindingen tussen onderdelen die voor samenhang zorgen. Maar blijft Roy toch de weerbarstige gozer die hij is. Bij de EO!


Suzanne Raes, De mooiste jongen van de klas, Teledoc VPRO, maandag 27 mei, Nederland 2, 20.25 uur. Roy Dames, Mijn geniale broer Harry, Teledoc EO, woensdag 29 mei, Nederland 2, 23.00 uur