Handel en oorlog

Televisie is handel en oorlog, meer dan ooit. Volgens U. Glorie (Veronica) wordt komend seizoen beslissend in de slag om de markt die zich ontpopt als ‘een van de meest concurrerende van Europa’. Voor RTL4 is het erop of eronder; hun voornaamste concurrenten, Veronica en SBS6, bestrijden elkaar op leven en dood. Van de publieken verwacht Glorie weinig tegenspel, al mikt Daalmeyer van Nederland 1 op een sprong van 12 naar 13, misschien zelfs 14 procent, want een beetje organisatie stelt ‘targets’. ‘Fox Kids gaat voor nog groter marktaandeel op de kindermarkt’, laat het persbericht van de ‘kinderpoot’ van TV10 weten in ook overigens verhelderend proza: ‘We willen geleidelijk marktleider worden in dat segment. Langzaam maar zeker onze merknaam verder uitbouwen. Niet te snel willen scoren, maar voortdurend feeling houden met de doelgroep om zo de markt goed te verkennen.’ Wat vroeger stond in interne managermemo’s voor directies, aandeelhouders en bovenal adverteerders gaat nu regelrecht naar de pers. Wel zo eerlijk.

Vergelijkingen met de concurrentie vormen een wezenlijk bestanddeel: ‘In het tijdvak 11.00 tot 18.00 uur is de kindermarkt in handen van Fox Kids. Slechts Cartoon Network doet hier ook een poging, maar die blijft met 0,2 procent ver achter.’ Of: 'Het marktaandeel van 2 Vandaag ligt op 22 procent en daarmee steekt het programma met kop en schouders uit boven Nova en Netwerk (15 procent). De zender die rond 17.30 uur de meeste kijkers kwijtraakt aan 2 Vandaag is RTL4.’ 'Vooral binnenlandse en medische onderwerpen worden hoog gewaardeerd’, zegt hoofdredacteur Samplonius, en dat betekent dat we van hetzelfde meer kunnen verwachten, want ook in een publieke actualiteitenrubriek gaat voor niks de zon op.
De ware programmeerkunst schuilt steeds meer in de negatieve variant: counterprogrammering, oftewel 'programma’s uitzenden om elkaar dwars te zitten’. Zo had SBS6 in afwachting van de plannen van de Holland Media Groep (RTL4 en -5, Veronica) zeven scenario’s klaarliggen. Vorig seizoen werd op dat vlak vooral succes geboekt in 'de strijd om de donderdagavond’.
Daar zette Veronica de prestigieuze landmacht-dramaserie Combat in. SBS’ Fons van Westerloo: 'We hebben onze beste films tegenover de eerste afleveringen gezet, zodat na drie weken weinig kijkers nog zin hadden de verhaallijn van Combat op te pikken. Die serie hebben we echt kapotgemaakt.’ Dat die verhaallijn van majestueuze eenvoud was en voor wie het basisonderwijs afrondde desnoods op te pikken halverwege de laatste aflevering, deed er in de praktijk niet meer toe: kapot is kapot. Mededogen met Veronica is onnodig. Glorie countert ook waar hij enigszins kan en de heren zijn professioneel genoeg om een fraaie vijandelijke uppercut op waarde te schatten.
Over seks gesproken: boeiend wordt het waar ethiek in het spel komt. Nooit zou SBS6 Glories seizoentopper Sex voor de Buch hebben uitgezonden: 'de schaamte voorbij’. Maar tegelijk was dat programma voor SBS een 'absoluut godsgeschenk’ omdat de kritiek op hun eigen ranzige gehijg erdoor verstomde. Voor meer ethiek naar RTL4: dat ziet in mei 1999 af van reclameblokken rond Schindler’s List omdat die 'ongepast’ zouden zijn volgens programmadirecteur Bert van der Veer, die dat met gepaste trots meedeelt. Zulk gepoch lijkt mij nou weer 'de schaamte voorbij’ maar kniesoren houd je altijd. Verder wordt de kunst van het programmeren voor doelgroepen verfijnd door middel van het leggen van accenten daarbinnen: Veronica’s zondagavond met Beverly Hills 90210, Melrose Place en Suddenly Susan levert reclameblokken op 'waarin maandverbandfabrikanten elkaar verdringen’. Ten slotte zal nieuwkomer BNN van Bart de Graaf het publiek bestel redden door vijftien- tot 25-jarigen bij de commercie weg te halen door middel van een brutale en speelse programmering. Om de gedachte te bepalen: vraagt BNN Voorhoeve naar Srebrenica, dan mag die in één moeite door ook een mop vertellen; is Patty Brard op bezoek, dan valt niet uit te sluiten dat deze omroepbaas haar in de tieten knijpt. Hierbij verklaar ik het televisieseizoen voor geopend.

  • Weerzien op 3. Herhalingen in de nacht van vrijdag op zaterdag. Opent met Het grote gebeuren van Jaap Drupsteen. Johannes’ Openbaringen door Belcampo op Rijssen (Overijssel) toegepast. Boeit de elektronische toverdoos nog als in 1975? Vrijdag 4 september, 0.38 uur.
  • Nog meer herhaling. Vier prachtfilms in Villa Achterwerk: Mijn leven als hond, Gebroeders Leeuwenhart, Mijn vader woont in Rio en Ronja de roversdochter. Elke zondag in september eentje. VPRO, 9.00 uur, Nederland 3. Verstandige mama’s en opa’s nemen dit op.