Kunst

Handtas-conservatisme

Expositie: Iron Ladies, Londen

De studenten van de London School of Economics nomineren haar voor het erepresidentschap van hun vereniging. De motie Maggie Saved Britain kreeg begin november overweldigende steun tijdens een debat bij de Royal Geographical Society. Alan Hollinghursts satire over haar tijdperk won de Booker Prize . Ze inspireerde Meryl Streep in The Manchurian Candidate, en modejournaliste Jessica Brinton roemt haar «tweed skirt suits, pussy-bow blouses, crocodile granny handbags, sensible shoes and a good-sized string of pearls».

Kortom, Margaret Thatcher lijkt weer helemaal terug te zijn. In The Times onthulde Julie Burchill zelfs dat ze twintig jaar geleden heimelijk aan Smokey Robinsons I don’t like you, but I love you moest denken toen Thatcher de mijnwerkers bestraffend toesprak met «those imperious eyes and that impervious mouth», lichaamsdelen die François Mitterrand later zou omschrijven als «de mond van Marilyn Monroe en de ogen van Caligula». De lofzang door de Lucy Ewing van het Britse feminisme klonk na het zien van het voorlopige hoogtepunt van de Thatcher-revival in het Verenigd Koninkrijk, de tentoonstelling Iron Ladies: Women in Thatcher’s Britain in de Londense vrouwenbibliotheek. Dat de IJzeren Dame in de politiek een voorbeeldfunctie vervult, blijkt niet alleen uit de politiek van Teflon Tony, maar ook uit het groeiende aantal wannabe-Maggies, zoals de Duitse christen-democrate Angela Merkel, de Liberiaanse Aisha Conneh, de Afghaanse Masouda Jalal en de Russin Irina Khakamada. Silvio Berlusconi, niet te vergeten, heeft een portret van haar hangen in een van zijn slaapvertrekken.

Met de tentoonstelling wil de curator laten zien wat het elf jaar durende premierschap van de Boadicea (aldus de feministe Germaine Greer halverwege de jaren tachtig in De Groene Amsterdammer) of The Mother of all Essex Girls (Essex girl is het Britse equivalent van de Anita, compleet met witte stiletto’s) ten tijde van Bananarama, Bill Cosby en beenwarmers heeft betekend voor de positie van de vrouw in haar eigen achtertuin. Zelf vergeleek Thatcher het sluitend maken van de begroting, het lozen van luie aristocraten en het college geven op ontmoetingen van wereldleiders met het beheren van het huishoudgeld, het ophangen van de was en het bereiden van een menu. Sinds het verschijnen van Cherie Blairs The Goldfish Bowl: Married to the Prime Minister weten we dat Thatcher de daad bij het woord voegde. Politieke besprekingen op 10 Downing Street werden soms onderbroken zodat ze de van huis meegebrachte lasagne of shepherd’s pie kon opwarmen. Denis, die zijn echtgenote liefkozend Sweetie Pie placht te noemen, kwam pas in beeld bij de afwas. Niet voor niets werd het tentoongestelde handtasje, een Salvatore Ferragamo, haar symbolische wapen waarmee ze socialisten, federalisten en jonk heren op afstand hield. Dit is niet zonder bredere betekenis in een tijd waarin steeds meer vrouwen, uit vrees voor hun eigen man of verkrachters als de Yorkshire Ripper, zelfverdedigingscursussen gingen bezoeken.

Thatcher is er altijd van overtuigd geweest dat vrouwen «met hun mogelijkheden snel praktische oplossingen te vinden voor alledaagse problemen» uitermate geschikt waren om het volk te vertegenwoordigen. Binnen de Conservatieve Partij was ze zelf altijd het lievelingetje van de partijbonzen geweest. «A grand young candidate. Speaks well. Good looking. Keen, knows her subject. Watch and encourage», schreef Lord Balfour of Inchrye reeds in 1949 over de toen 24-jarige juriste Margaret Roberts. De samenstelling van haar eigen kabinetten zou daarentegen weinig zusterliefde uitstralen: alleen Barones Young of Farnworth, die later de bijnaam The Iron Lady of The Lords zou krijgen, werd daarin opgenomen. De beroemde foto waarop een trotse Thatcher wordt omringd door een twintigtal mannelijke ministers, wel opgenomen in haar autobiografie, ontbreekt helaas. De vrouwelijke afvaardiging op de tentoongestelde politieke foto’s bestaat uit Nancy Reagan, Barbara Bush en koningin Elizabeth. Het viel ook waarlijk niet mee om een synthese te vinden tussen het Victoriaanse waardenstelsel en «the Dykes go marching on». Beatrix Campbell schreef Thatcher in het boek Iron Ladies een agnostische houding toe waar het gaat om de positie van de vrouw binnen het gezin en de maatschappij, voorzover laatstgenoemde structuur in haar wereldvisie überhaupt bestond. Een op Europese richtlijnen gebaseerd voorstel voor gelijke betaling van mannen en vrouwen werd op een late zomeravond in 1983, na een wijnproeverij, door het Lagerhuis geloodst door Alan Clark, de beminnelijke staatssecretaris van Werkgelegenheid wiens fascinatie voor de enkels van zijn bazin groter was dan de door zijn ambtenaren voorgekookte tekst. Het zou een van de weinige, bewuste bijdragen van het thatcherisme worden aan de vrouwenstrijd.

Thatcher legde het lot van de Future Woman – de vrouw die alles kon krijgen: liefde, geld, een fatsoenlijke betrekking, een scheiding, vrienden, gezondheid en zelfvertrouwen – bij voorkeur neer bij de onzichtbare hand van Adam Smith. Tijdens het free market feminism kregen vrouwen betere posities binnen de samenleving, de vakbonden ontdekten dat vrouwen soms ook buitenshuis werkten en Anita Roddick werd met The Body Shop de oermoeder van het ethische ondernemerschap. Echter, nogal wat nichtjes van Alexis Carrington Colby botsten tegen het glazen plafond of raakten, net als Thatcher zelf uiteindelijk, verstrikt in het Old Boys Network. De grootste emancipatoire stappen voorwaarts waren eerder onbedoelde gevolgen van Thatchers vriendschap met Ronald Reagan alsmede haar vijandschap met de vakbonden in het algemeen en die van de mijnwerkers in het bijzonder. Afgezien van Kylie en Kim werden de «women against pit closures» en de veelal vrouwelijke demonstranten bij de legerbasis Greenham Common de heldinnen van de jaren tachtig. De blauwe overalls van de vredesdemonstrantes en spijkerbroeken met schorten van de vrouwen in de gaarkeukens in het mijndelvende deel van het koninkrijk zijn dan ook prominent aanwezig op de afdeling Power Dressing, waar verder de kleding is uitgestald van de Sloane Ranger (type Diana voor haar huwelijk met Charles), de roze-zwarte aerobic outfit (met begeleidende muziek van Jane Fonda) en, niet te vergeten, de bruine winterjas met robuuste bontkraag waarmee Thatcher indruk maakte tijdens een staatsbezoek aan Michail Gorbatsjov.

Dat kleding een wezenlijk onderdeel vormde van haar imago – de kleur van haar mantelpak fungeerde in Westminster en nabije omgeving als een terreuralarm avant la lettre – blijkt ook uit het tentoongestelde kledingdagboek van Thatcher, wier dagindeling op dit punt niet wezenlijk verschilde met die van een mannequin. Haar etmaal omvatte gemiddeld vier uur slaap, een ritme dat ze volhield dankzij vitamine-injecties en Bell’s whisky. Vanwege een geringe belangstelling voor activiteiten waar geen onmiddellijke beloning op stond, zoals het lezen van een roman of het bezoeken van cricketwedstrijden, kon ze haar con tra revolutionaire roeping com bi neren met het, leerzaam, kijken naar Yes, Minister en het tijdig aanvullen van Denis’ drankvoorraad. Het heeft van haar een rolmodel gemaakt voor dochter Carol, zangeres Geri Halliwell, die haar als de eerste Spice Girl beschouwt, en overwerkte jonge vrouwen in The City, onder organisatiepsychologen beter bekend als de Dialls (Do-It-Alls). Dat niet iedereen even gelukkig is met deze erfenis bewijst het prikbord waar bezoekers hun reactie kunnen geven op de vraag «What do the 80’s mean to you?» Een vrouw had genoteerd: «The end of freedom, and the start of responsibilities: motherhood, work, motherhood, work, homebuilding, work and more work in a dole office. And an allotment.» Op dat volkstuintje na schetste ze hier grofweg het levensritme van een thatcherite. Zoals de achttien jarige Julia Press in On the Move: Feminism for a New Generation over Thatcher beweert: ze is meer indrukwekkend dan inspirerend.

Iron Ladies: Women in Thatcher’s Britain

The Women’s Library, Londen Metropolitan University, Old Castle Street, Londen. Zondags gesloten. Tot en met 2 april. Toegang vrij