Marcin Koszalka op het IDFA

Hardcore Oostblok

Op het Idfa en het Shadow Festival Amsterdam draaien spraakmakende documentaires. Maziar Bahari (Iran), Emmanuel Finkel (Frankrijk) en Marcin Koszalka (Polen) zoeken nadrukkelijk de confrontatie.

«Je was zo’n fijn kind toen je geboren werd. Maar kijk nou toch. Je bent hopeloos. Eeuwige student! Uitvreter!! Je hebt geen ambitie, je hebt geen talent. Je kost ons miljoenen. Moeten we godverdomme ook nog je telefoonrekeningen betalen. Tien jaar studeren voor niets. Je richt ons te gronde. Op je dertigste moet je nog filmen met een geleende camera. Je filmt dronk aards en zwervers en blijft nachten weg. Kijk hoe mager je bent. Je schouderbladen steken uit. Heb je dan helemaal geen eergevoel? Je zet jezelf te kijk met die kutcamera van je. Niet ons! En nou opflikkeren met dat ding!»

Takiego pieknego syna urodzilan, vertaald als Such a Nice Boy I Gave Birth To, is een 25 minuten durende litanie waarin de heftig aan haar sigaret trekkende moeder Koszalka het meest prominent is. Vader Koszalka verheft zich soms ook om zijn zoon verrot te schelden, maar zakt dan weer terug in zijn kijkstoel, de blik gefixeerd op het televisietoestel. Verder speelt hij patience. Hoe harder de ouders tegen hun kind tekeergaan, des te duidelijker wordt hoezeer ze zelf mislukt zijn.

Takiego… was oorspronkelijk een schoolopdracht. In 1999 volgde Marcin Koszalka het vak monteren op de filmschool in Katowice. Hij besloot het klein te houden. Met zijn geleende dv-camera zat hij zijn ouders maandenlang op de huid. Het resultaat is zo ontluisterend dat het af en toe wrang grappig wordt. De zegeningen van het Westen zijn nooit doorgedrongen tot het gammele appartement van de familie Koszalka. Alles is grauw, kapot en kaal. Ontredderd staat pa met een paar knoppen in de hand bij de geiser die het heeft begeven. Dit is een wereld waarin alleen bruintinten bestaan. Hardcore Oostblok. Halverwege het filmpje krijgen we de maker zelf ook te zien, liggend op de bank in de huiskamer, het bovenlichaam ontbloot, alleen een vage broek aan. De vleesgeworden indolentie. Die moeder heeft een punt, denk je dan. Aan het einde vraagt de jongen zijn moeder wat ze van de film vindt. Ze is erg van zichzelf geschrokken, prevelt ze.

De docent van Koszalka, ook werkzaam bij de nationale televisie, zorgde ervoor dat de film werd uitgezonden. Een nationale rel volgde. Koszalka werd aan de schandpaal genageld. Maar de film was ook te zien op festivals in Canada, Amerika en Berlijn waar hij werd beoordeeld als een knap gemaakt inkijkje in een zwaar verstoorde familiesituatie. De kritiek in Polen sloeg om in lof. «Het grote probleem in Polen is de dubbele moraal», zegt Marcin Koszalka, inmiddels afgestudeerd, het huis uit, getrouwd en met een kind, dat huilt op de achtergrond: «Op straat werd ik veel aangesproken door mensen die zich in de film herkenden. Dat deed me goed. Hoewel ik de montage achteraf nog steeds waardeloos vind.»

Koszalka is nu, als volwaardig filmkunstenaar, bezig met een vervolg. «Mijn moeder is helemaal veranderd. Ze benadert me constant omdat ze het wil goedmaken. Mijn vader zit nog steeds in zijn stoel.»

Marcin Koszalka, Such a Nice Boy I Gave Birth To (25 min, Polen). Vertoond op het Shadow Festival