Hardnekkig racisme

Soms worden we door een tragedie van beperkte omvang ons er weer van bewust dat we leven met een gigantisch probleem waaraan we, bij gebrek aan ‘incidenten’, al aardig gewend waren geraakt.

In november 2008 kozen de Amerikanen voor het eerst een zwarte man als president. Ik was in New York, ging na het schrijven van mijn stukje nog even de straat op en kwam terecht in een menigte uitzinnig van blijdschap. Ik werd omhelsd, door wildvreemden meegenomen naar een café en getrakteerd. Toch weer veilig mijn huis bereikt. Een jaar later kreeg Obama de Nobelprijs voor de vrede, wegens zijn buitengewone inspanningen voor de internationale verhoudingen. Amerika was trots. En was nu ook het binnenlandse rassenprobleem geschiedenis geworden?

Op 26 februari 2012 kocht de zeventienjarige zwarte Trayvon Martin in Sanford, Florida, een zakje snoep en een flesje frisdrank. Buurtwacht (dus geen politieman) George Zimmerman vond dat hij zich verdacht gedroeg en schoot hem dood, uit zelfverweer. Hij moest terechtstaan en werd vrij­gesproken. Daarop volgden uitbarstingen van woede en verontwaardiging in de zwarte gemeenschap en onder liberale Amerikanen. We weten het weer. Heel veel Amerikanen verschillen in denken en levenshouding niet veel van Europese geestverwanten, maar toch blijft Amerika als geheel fundamenteel een andere natie.

De tragedie van Trayvon Martin deed me denken aan een vergelijkbare gebeurtenis. Op 4 februari 1999 werd de 23-jarige Amadou Diallo in New York op de stoep van zijn huis neergeschoten door vier politiemannen in burger. Er werden 41 schoten op hem afgevuurd, waarvan er negentien doel troffen. Voor de rechter verklaarden de schutters dat ze zich door Diallo bedreigd hadden gevoeld. Hij had in zijn binnenzak gegrepen, ongetwijfeld naar een pistool, hadden ze gedacht. Maar het was een portefeuille geweest. Diallo was ongewapend. De agenten werden vrijgesproken. Ook daarop volgde een storm van protest, waarbij een van de demonstranten, de voormalige zwarte burgemeester van New York David Dinkins, werd gearresteerd (en weer vrijgelaten).

Vooral de campagne van Obama’s tegenstanders bij de verkiezingen van 2008 is niet vrij geweest van een gluipend racisme. De Democratische kandidaat was niet op Amerikaans grondgebied geboren en dus geen echte Amerikaan. Hij zou een geheime moslim zijn, hij was in Chicago bevriend geweest met een beruchte terrorist. Meer van dergelijke verdachtmakingen. John McCains kandidaat voor het vice-presidentschap, Sarah Palin, maakte het in dit genre wel heel bont, maar ook de media van Rupert Murdochs NewsCorp veroorloofden zich scheldpartijen en verdachtmakingen waarvoor ze zich hier voor de rechter hadden moeten verantwoorden. En vergeten we niet de manier waarop daar de verkiezingscampagnes verlopen. De verdachtmakingen en beledigingen die de partijen zich in de attack ads op televisie veroorloven en de kapitalen die dit alles kost. Aan de andere kant, in beide partijen maar vooral bij de Democraten, staan dan de redelijken die zich niet laten afbluffen. Een uitstekend digitaal medium is truthout.org dat dagelijks het werkelijke nieuws en kritische beschouwingen de wereld in stuurt. Zeer de moeite waard.

De dood van Trayvon Martin is een tragedie maar binnen de Amerikaanse verhoudingen niet volstrekt uitzonderlijk. George Zimmerman beroept zich op de wet die het ‘stand your ground’, een zeer ruime interpretatie van zelfverdediging, rechtvaardigt. Zie deze wet in combinatie met het legale vuurwapenbezit in verreweg de meeste staten en het wordt begrijpelijker hoe het komt dat per jaar ruim dertigduizend Amerikanen door medeburgers worden doodgeschoten. Obama doet pogingen het vuurwapenbezit te beperken. Vergeefs. Verbaas je niet. Denk ook aan de film van Michael Moore Bowling for Columbine, waarin hij Charlton Heston interviewt, op dat moment voorzitter van de National Rifle Association. Deze film geeft het beeld van een nationale tragedie, die door de slachtoffers niet als zodanig wordt gezien en ervaren.

Obama heeft zich in zijn commentaar op het recente schandaal van Martin en Zimmerman een moedige vertegenwoordiger van de redelijkheid getoond. ‘Ik had 35 jaar geleden zelf Trayvon Martin kunnen zijn’, zei hij. Ja, dat is de bittere waarheid. Maar wat zal het effect op het Amerika van nu zijn? We zijn weer met de neus op de feiten gedrukt. We dachten dat het rassenprobleem weliswaar nog niet was opgelost, maar dat het ook dankzij deze president zijn scherpe kanten in toenemende mate begon te verliezen. Natuurlijk gaat Amerika niet terug naar het tijdperk van de segregatie. Maar dat de zwarte bevolking als geheel ondanks deze president een onderliggende klasse blijft, wordt door het verloop van deze tragedie weer duidelijk. Zie er geen rechtvaardiging in om dogmatisch anti-Amerikaans te worden. Maar bedenk wel dat de natie aanmerkelijk minder gevorderd is dan we een jaar of vijf geleden dachten.