Havana aan de Waal

Nijmegen – Collectief Eetcafé De Plak in de Bloemerstraat in Nijmegen is lokaal beroemd om zijn vegetarische kaasgehakt. De kleine tafeltjes zijn steevast bezet door studenten en ex-studenten die in de stad zijn blijven hangen. De biefstuk is er biologisch. Het brood van bakker Arend wordt door een fietskoerier gebracht. Dit is een van de favoriete plekken van Wouter van Eck (40). Regelmatig schuift de fractievoorzitter van GroenLinks aan, tussen de vergaderingen op het stadhuis en de actiebijeenkomsten door. Om de hoek van dit eetcafé woedden precies 25 jaar geleden de Piersonrellen. Wekenlang bezetten krakers en actievoerders de Piersonstraat uit protest tegen de sloop van woningen en, belangrijker, de komst van een parkeergarage. Toen tanks binnenreden en de ME gewelddadig ingreep, schonk De Plak koffie voor de actievoerders op de barricade. De harde acties van de jaren tachtig zijn uit het straatbeeld verdwenen. Toch spant GroenLinks in Nijmegen zich in om die herinneringen levend te houden. Vlak voor de verkiezingen en een kwart eeuw na de Piersonrellen heeft de raadsfractie de gemeenteraad overgehaald om een muurschildering uit die tijd, een ME-mannetje, op de monumentenlijst te zetten. Eerder kocht de gemeente kraakbolwerk De Grote Broek aan, dat meer dan twintig jaar in krakershanden was.

Actie is politiek geworden in Nijmegen. En daaraan heeft GroenLinks bijgedragen. «Acties heb je nodig om zaken te agenderen en mensen wakker te schudden», aldus Wouter van Eck. Toch is hij zelf nooit het type actievoerder in «klederdracht» geweest. Hij stond niet in zwarte kleren, met plo-sjaal, spandoek en motorhelm op de barricades. Hij is meer van de bloemetjes en de bijtjes en de ludieke acties. Als jochie wilde hij biologieleraar worden, nadat zijn schoolklas was uitgelopen om naar een door hem ontdekte poel met salamanders te kijken. Die liefde voor de natuur is altijd gebleven, ook toen hij in Nijmegen politicologie en ontwikkelingsstudies ging studeren en bij Milieu Actie Winkel de Broeikas actief werd.Van Eck is nu nog fractievoorzitter. Na de raadsverkiezingen wil hij gewoon raadslid worden: «Ik besteed nu te veel tijd aan regeldingen op het stadhuis. Ik richt me liever meer op de inhoud en op het contact met de burgers. Daarom hou ik zo van deze periode van campagne voeren. Het stadhuis uit, de stad en de wijken in.»Vier jaar geleden lukte het voor het eerst een linkse coalitie te vormen in Nijmegen. GroenLinks behaalde negen van de 39 raadszetels, de pvda acht en de sp zes. GroenLinks nam het voortouw in de formatie. De pvda had in 2002 geen ontsnappingsroute over rechts. In 1998 was er ook al een linkse meerderheid in de raad, maar toen durfde de pvda een links college niet aan.De nieuwe coalitie trok meteen flink van leer om Van Ecks geuzennaam «Havana aan de Waal» waar te maken. De eerste wapenfeiten waren het schrappen van het omstreden overslagcentrum mtc bij Valburg in de Betuwe en afzien van het doortrekken van de a73. Handig gebruikmaken van de pers was ook geen taboe. Zo verwierf Van Eck landelijke bekendheid met naar eigen zeggen radicale ideeën als het verbieden van terreinwagens (suv’s) in de binnenstad en het anonimiseren van sollicitatiebrieven om discriminatie uit te sluiten. Omdat hij in zijn hart nog steeds een actievoerder is, was het juist Van Eck die het justitiële optreden tegen de anti-Verdonk-posters tartte door zo’n affiche prominent voor het raam van zijn fractiekamer te hangen. «De grootste kritiek op GroenLinks is dat we te idealistisch zijn. Een mooier compliment kun je bijna niet krijgen. Sommigen vinden dat ik de stad te schande maak. Ik zou Nijmegen een slecht imago geven met de discussies over de suv’s en het ophangen van de Verdonk-posters», zegt Van Eck.Na de suv-discussie heeft hij zelfs meer dreigbrieven gekregen dan na de moord op de Nijmeegse activist Louis Sévèke. Hij was goed bevriend met Sévèke. Samen werkten ze aan de legalisering van kraakpand De Grote Broek, waarvan Sévèke woordvoerder was. In de kraakcultuur was het lang not done om met de politiek te praten. Krakers en politiek stonden aanvankelijk met de ruggen naar elkaar. Sévèke overbrugde die twee werelden. «Ik had makkelijk contact met de krakers omdat zij mij kenden van acties tegen prestigeprojecten als het mtc», verklaart Van Eck.De moord op de actievoerder die streed tegen de, in zijn ogen, ondermijning van de rechtsstaat door politie en justitie, is nu, drie maanden later, nog steeds niet opgelost. Het politieonderzoek verloopt moeizaam, ondanks de bewakingscamera’s in de stad die, zo bleek later, niet werkten en ondanks de vele aanwijzingen dat omstanders met hun mobieltje de dader gefotografeerd zouden hebben. Een «exclusief abonnement» op het tv-programma Opsporing verzocht heeft nog niets opgeleverd. Van Eck: «Ik heb in mijn eigen verhoor gemerkt dat ze op het politiebureau dringend nieuwe software nodig hebben, het grootste deel van het verhoor bestond uit het overdoen van typewerk. Ook wordt er vrijwel geen gebruik gemaakt van kennis die er al is. Een onderzoek naar de mede door Louis ontmaskerde informanten kwam daardoor pas heel laat op gang.»In een reeks publicaties had Sévèke de infiltratiemethoden van de voormalige Binnenlandse Veiligheidsdienst (bvd) onthuld, informanten ontmaskerd en namen en foto’s gepubliceerd van agenten van de Nijmeegse inlichtingendienst. Het is daarom pikant dat het nu zo stil blijft uit de hoek van de kraakbeweging. De twijfels aan het onderzoek worden voorlopig stilletjes naar de achtergrond geschoven om de politie niet voor de voeten te lopen. «Als iets ingrijpends als de moord op Louis twintig jaar eerder plaatsvond, waren er misschien andere dingen gebeurd. De sfeer was toen meer gespannen. Maar de Nijmeegse kraakbeweging van nu is helemaal niet uit op escalatie», aldus Van Eck.Onder alle lagen van de bevolking ontstond eerder een sfeer van saamhorigheid dan van verwijdering en polarisatie. Ondertussen krijgen naasten en verwanten van Louis Sévèke weinig of geen informatie over de voortgang van het onderzoek, hun rechten zijn beperkt. «In Engeland hebben nabestaanden recht op een onafhankelijk lid in het onderzoeksteam. Dat recht zou in Nederland ook moeten gelden.» D

e laatste peilingen voor de gemeenteraadsverkiezingen wijzen uit dat GroenLinks en de sp in Nijmegen op evenveel zetels kunnen rekenen als in 2002. Wel zou de partij ingehaald worden door de pvda. Grote kans dat de linkse coalitie kan worden voortgezet en het verzet tegen Den Haag voortduurt?

Wouter van Eck: «De afgelopen vier jaar heb ik soms het gevoel gehad dat Nijmegen dat dorpje is uit Asterix en Obelix. Het rechtse beleid in Den Haag staat haaks op ons beleid. Wij moeten opruimen wat zij veroorzaken, zoals de bezuinigingen op het minimabeleid, op het openbaar vervoer en het vrijgeven van groen voor projectontwikkeling. In Den Haag worden steeds meer rechtse beslissingen genomen, in Nijmegen linkse en sociale.» Zo kunnen de minima die langer dan drie jaar een uitkering hebben van de gemeente een nieuwe koelkast krijgen als dat nodig is. GroenLinks verzet zich ook tegen de plannen voor «work first», waarin een werkloze elke aangeboden baan moet aannemen. Volgens Van Eck vallen de grootste klappen weer aan de onderkant van de samenleving. «In Arnhem zie je het al gebeuren. De een pakt een doos in, een rij verderop wordt die door een ander weer uitgepakt. Dat is puur pesterij.»

Nijmegen gaat straks als eerste stad in Nederland zijn parkeertarieven «vergroenen». Auto’s op schone brandstoffen krijgen een goedkopere parkeervergunning voor de binnenstad. Die prijs wordt verlaagd met vijftig procent, vervuilende auto’s worden duurder. De gemeenteraad keurde het voorstel vorige week goed. Een unicum, althans voorlopig, want staatssecretaris Van Geel (cda) heeft al interesse getoond.Geen wonder dat de oppositiepartijen in Nijmegen, de vvd voorop, zich ernstig zorgen maken over het «linkse bewind». «We zijn de duurste stad geworden voor ondernemers en de bereikbaarheid van de stad is slecht. Er worden aan de lopende band verkeerde keuzes gemaakt, zoals het besluit om de a73 niet door te trekken», zegt vvd’er Bart Groothuis tijdens een van de vele debatten in de stad. Het beleid tegen de suv vinden ze bij de vvd puur autootje pesten. Ook ondernemers verwijten GroenLinks missiedrang: «Jullie lijken wel een stelletje Jehova’s getuigen.» Zoals een ondernemer het verwoordde: «De stad gaat onder dit linkse bewind naar de verdommenis.»Dat vond de oppositie vier jaar geleden ook al, maar toen was ze minder bang. Tegenstanders gaven het college bij het aantreden ongeveer drie maanden. Linkse rakkers zouden immers niets van besturen weten. Nu blijkt dat sp’er Peter Lucassen een geschikte wethouder van Financiën is en GroenLinks-wethouder Lenie Scholten van Werk en Inkomen na wat aanloopproblemen haar sociaal beleid op orde lijkt te krijgen. De meeste kritiek kreeg wethouder Ton Hirdes van Verkeer, Milieu en Cultuur te verduren. Hij werd regelmatig, zelfs door zijn eigen partij, in de raad afgevallen. Burgemeester Guusje ter Horst verzuchtte ooit: «Daar heb je GroenLinks weer, de grootste oppositiepartij in de raad.» Wouter van Eck: «Ze behoort tot de preciezen.» Daarmee doelt hij op de regelzucht van Ter Horst. Zo wilde de burgemeester een samenscholingsverbod van meer dan twee blowers op straat. «De burgemeester streeft naar een Staphorst aan de Waal», verklaart Van Eck smalend. H

Havana aan de Waal, Asterix en Obelix-dorpje en nu Staphorst aan de Waal: Nijmegen heeft nog nooit zo veel bijnamen toebedeeld gekregen als met dit linkse college.

Het is hoe dan ook dankbaar campagneterrein voor GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema. Om de partijgenoten bij te staan, is zij naar Nijmegen gereisd, waar Van Eck en een groepje dak- en thuislozen, die dagelijks de straten schoonhouden, haar opwachten. De daklozen werken voor het project Dagloon, een alternatief uitzendbureau dat zorgt voor een zinvolle dagbesteding en eigen inkomsten. Gewapend met papierprikkers en vuilniszakken gaan ze op pad. Halsema loopt aan de kop van de stoet terwijl ze af en toe met grote moeite een stukje vuil opprikt. Alle ogen zijn op haar gericht. Een draaideurcrimineel, die trots is dat hij door dit project een vol jaar uit de gevangenis heeft weten te blijven, klampt haar aan: «Toen ik u op tv zag, dacht ik: als ik u toch eens zou mogen ontmoeten, ik vind u zo mooi.»Van Eck bungelt een beetje achteraan. Lachend. Hij kiest zijn eigen tempo. «Met de landelijke partij hebben we doorgaans niet veel te maken. We krijgen nooit orders van wat we wel en niet mogen zeggen. En dat moeten ze ook niet proberen, hoor. Wij varen onze eigen koers.»Ondertussen is er wel kritiek van de Nijmeegse afdeling op Femke Halsema, die in een onlangs gepubliceerd essay schreef dat de huidige verzorgingsstaat «afhankelijkheid en inactiviteit kweekt». Dit staat immers haaks op het minimabeleid in Nijmegen. Van Eck trekt zich ook niets aan van haar «verbod» op linnen draagtasjes bij GroenLinks. Hij gebruikt zijn vertrouwde linnen tasje nog altijd om glas naar de glasbak te brengen.Eerder in de campagneweek nam Van Eck deel aan een scholierendebat voor vwo’ers uit de vijfde klas. De gemiddelde leeftijd was zestien jaar, te jong om te stemmen. Van Eck is voor het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd naar zestien jaar. De leerlingen hadden allemaal de stemwijzer voor Nijmegen ingevuld: d66 en GroenLinks waren de favoriete partijen. Afgaande op deze leerlingen blijft de linkse signatuur ook in de toekomst bij Nijmegen horen. Tenminste, als zij hun stemadvies trouw blijven. Een recente peiling van universiteitsblad Vox toont aan dat minimaal 25 procent van de studenten GroenLinks stemt. Raadslid Michel Hulskorte van de plaatselijke seniorenpartij had daarom het «zalige idee» om studenten uit te sluiten van de raadsverkiezingen. «De stad wordt verpest door de stem van al die linkse studenten. Eerst studeren ze op onze kosten en dan bepalen ze ook nog eens de toekomst van de stad.»Maar GroenLinks moet het niet alleen van studenten hebben. De partij heeft in de hele stad een serieuze kiezersschare, opvallend genoeg vooral ook in de traditionele arbeiderswijken. Wouter van Eck: «De pvda is deze kiezers kwijtgeraakt omdat ze zich in die eeuwige rooms-rode coalitie bleef vereenzelvigen met prestigeprojecten. De volkswijken werden verwaarloosd, verloedering dreigde.» De cijfers zijn helder: de pvda behaalde in 1986 maar liefst zestien zetels, GroenLinks en sp kwamen toen samen op zeven. In 2002 waren de verhoudingen omgedraaid: de pvda kwam op acht zetels, het gezamenlijke resultaat van GroenLinks en sp is inmiddels vijftien. Nijmegen lijkt zich op te maken voor nog eens vier jaar acties en linkse politiek. Tenzij de frontale aanval van vvd-kopstukken als Jozias van Aartsen en Gerrit Zalm op het ongunstige ondernemersklimaat in de stad de Nijmeegse oppositie alsnog de wind in de zeilen zal blazen. Dan moeten ze zeker niet over de ozb beginnen. Wel over de rioolbelasting. Die is voor de ondernemers in Nijmegen in de afgelopen jaren met zestienhonderd procent gestegen.