Heel fijn om hem zo nog even te zien

Weet u welk respect ook weg is?

Het respect voor de dood.

Ik ben nu op een leeftijd gekomen dat ik veel begrafenissen meemaak, en ik heb dat respect voor de dood teloor zien gaan.

Medium opheffer 18 11 respect

Wie nu gestorven is, is eigenlijk nog niet echt dood.

Ik bedoel: afgelopen dinsdag was ik op een begrafenis met een powerpointpresentatie waarin de verdiensten van de overledene langskwamen.

Televisieoptredens, vakanties, een op video vastgelegde promotie en nog meer van dat soort zaken: een minidocumentaire van toch al snel een kwartier van de overledene, met muziek van The Beatles en Bob Dylan want het was een leeftijdgenoot.

Ik begreep wel dat dit alles lief was bedoeld, maar toch dacht ik: geen respect voor de dood.

Wat is respect voor de dood?

Dat is: wanneer iemand is overleden, dan is hij ook dood. Dat iemand overleden is, is of heel verdrietig, of juist een opluchting, of iets daartussenin.

Daar moet je respect voor hebben. En het betonen van respect doe je vervolgens door vooral waardig te zijn. Waardig is: niet overdreven doen, maar kalm, rustig, troostend, kortom: keurig. De dode levend houden door verschillende filmpjes te laten zien waarin hij gelukkig was, is een vorm van respectloosheid tegenover de dood.

(Ik weet dat er nu veel lezers zijn die denken: hij kletst uit zijn nek. Respect voor de dood bestaat helemaal niet. Zo heb ik vroeger ook gedacht, maar door die absurde vertoning denk ik dar nu toch heel anders over.)

Bin Laden heeft een islamitische begrafenis op zee gekregen. Dat getuigt, vind ik, wél van respect. Dat heeft een zekere waardigheid. Het was een schurk, maar dat kan hij door de dood niet meer zijn en dus bewijs je hem de laatste eer zoals hij dat ongeveer wilde. Je wast hem, spreekt een gebed uit en je dondert hem in zee, want het moet natuurlijk niet te gek worden.

Tegenwoordig moet de dood, terwijl hij al heeft plaatsgevonden, uitgesteld worden voor de mensen die nog leven. Je ziet dat bijvoorbeeld aan herdenkingsprogramma’s op de televisie. Er is een bekend schrijver overleden, en in het programma waar hij altijd optrad wordt dan aandacht aan hem besteed door zijn vrienden. Maar geen van die vrienden is waardig: de een huilt, nou, dat hoor je niet te doen in beeld, de ander vertelt grappige anekdoten, en dat hoor je eigenlijk ook niet te doen. Wat je moet doen is: helemaal niks. Pas na een jaar of twee, drie kom je met een programma waarin je iemand waardig herdenkt: je toont zijn kracht, stipt zijn zwakheden aan, en dat doe je met afstandelijke compassie, en dat is het dan.

Een vraag zou kunnen zijn: waarom is dat respect noodzakelijk?

Omdat, wanneer je dat respect niet hebt, en iemand door een powerpointpresentatie of middels een herdenkingsdriekwartier op de dag van overlijden, nog even levend wordt gehouden, terwijl hij al ligt te ontbinden, de tragiek van zo'n leven juist scherper in beeld komt. ‘Dit was het dus’, denk je, 'meer niet.’

Als je daarentegen respect hebt voor de dood, en alles met een zekere waardigheid doet, met evenveel aandacht voor de overledene als voor de levende, dan heb je kans dat de eigen beelden en gevoelens die je jegens de overledene hebt je gedachten en handelingen nog geruime tijd kunnen verrijken.

Nu zie ik, terwijl Bob Dylan Maggie’s Farm zingt, een man in een korte broek voor me, ergens in Frankrijk met een jonge vrouw, op een scherm waarnaast zijn kist staat.

'Heel fijn om hem zo nog even te zien’, hoorde ik bij de begrafenisborrel.

Dat kan niet, dat moet een leugen zijn geweest.