TELEVISIE

Heerlijk Helder

Het filosofisch kwintet

De eerste recensie van Het filosofisch kwintet kwam al twee dagen voor de première, en wel van Clairy Polak zelf. Aan tafel bij Knevel en Van den Brink leek ze weinig op haar gemak. Niet zo gek in een setting met dat curieuze duo en een slordig gemengd boeket medegasten. Maar vooral ook niet gek omdat Polak het, in tegenstelling tot de meeste van haar collegae, onprettig vindt als het over haarzelf gaat. Geen valse bescheidenheid: het gaat haar om de thematiek, niet om de persoon van haar gesprekspartners en al helemaal niet om haarzelf. Als Knevel haar toebijt ‘u bent de beste tv-interviewer’ (en dat moet hem pijn gedaan hebben) dan is haar 'wie zegt dat?’ niet koket maar komend uit besef van de betrekkelijkheid van eretitels (hoe terecht ook toegekend). Al gaf ze toe dat die, na haar 'bescheiden Berufsverbot’ bij Nieuwslijn, wel kleine genoegdoening was - dat prompt relativerend met de cynische vaststelling dat ze nog nooit zo populair was geweest als sinds haar verdwijning van de buis.

Belangrijker is natuurlijk dat Human met en om haar dit nieuwe programma wilde (hulde) en dat zal ook de reden zijn dat ze bij Andries en Tijs aanschoof: kijkers trekken. Ze trof prompt een eerste potentiële afnemer, o ironie, in medegast Lilian Helder van de PVV. Die snakte naar heuse gesprekken over aspecten van de rechtsstaat met als bedoeling panelleden en kijker verder te brengen in het eigen denken middels 'een dialectisch proces’ (Clairy grijnsde bij de term). Helders enthousiasme leek mij nieuws omdat de PVV het minst op zoek lijkt naar synthese op hoger niveau dan de eigen platte these (of liever antithese), die ze recentelijk nog 'samen met Geert’ in een stuk had vormgegeven - waar ze erg trots op zei te zijn. Hoe dan ook, die ochtend was de eerste aflevering, over rechtsstaat en veiligheid, vooraf opgenomen. Dat was eigenlijk heel goed gegaan, vond Polak: stiltes waren er niet gevallen (hoewel denkers daar wel recht op hebben) en het was 'bijna net een gesprek’ geweest, al merkte ze op dat mensen geneigd zijn aan hun mening te blijven vasthouden en het moeilijk vinden tegenargumenten mee te nemen. Dat mag eufemisme en open deur ineen lijken, het antwoord was eerlijk en getuigt van prijzenswaardige ambitie.

Bovendien bleek bij uitzending dat Polak niet had gepocht: het was 'bijna net een gesprek’ met specialisten Beatrice de Graaf (terrorisme en contraterrorisme), Erwin Muller (veiligheid en recht) en Alex Brenninkmeijer (nationale ombudsman). Met vaste deelnemer filosoof Ad Verbruggen, en met terughoudend maar scherp overziend gespreksleider Polak. IJzersterke opening door De Graafs verhaal over vragen die direct na de geboorte van haar kind gesteld werden (wel eens labiel? wel eens ruzie met partner? beroep? - gelukkig verstond enquêtrice 'toerisme’ in plaats van 'terrorisme’, anders was 'code rood’ van de kinderbescherming onmiddellijk in werking getreden). En mede door dat zo levendig begin werkte het historisch-filosofisch kader dat Verbruggen kort schetste (Hobbes, Locke) niet geforceerd en potsierlijk maar nuttig. Langzaam kristalliseerden stellingnames zich uit, die deze kijker nu eens met deze, dan weer met gene mee deden gaan.

Ook de tweede aflevering over vertrouwen (of gebrek daaraan) in de rechterlijke macht mocht er wezen, dankzij Harm Brouwer (voorheen Openbaar Ministerie, nu rechter), Ybo Buruma (hoogleraar straf- en strafprocesrecht) en Marc Hertogh (hoogleraar rechtssociologie). Iets meer haantjesgedrag maar uitstekende televisie voor wie wil 'denken’. Uitgerekend in de week tussen die eerste uitzendingen laat Van Bijsterveldt (samen met Polak ook bij Knevel!) weten dat Humans budget gehalveerd wordt. Als onderdeel van des kabinets Mars der Ontschaving.

Het filosofisch kwintet. Human, zondags, Nederland 1, 12.10 uur