Heerlijke amateurs

Het Openluchttheater in Diever is een stuk intiemer dan dat in het Amsterdamse Bos. De tribune biedt ruimte aan duizend toeschouwers.

Er is eigenlijk geen echt podium, laat staan een weids speelvlak, zoals in het Amsterdamse Bos. We kijken aan tegen een bosschage waarin plekjes zijn uitgespaard en waarin paadjes zijn gehakt voor de opkomsten en afgangen. Het bladerdak boven ons en de spelers is zo dicht dat dit bijna geen openluchttheater meer lijkt: we worden voor de elementen beschermd door een natuurlijk dak. Ieder jaar wordt hier in de zomer Shakespeare gespeeld, al 51 jaar (één keer hebben ze het met Ibsen geprobeerd). De initiatiefnemer, de lokale huisarts dokter Broekema, regisseerde Shakespeare tot zijn dood in 1979. Daarna nam zijn assistente, Wil ter Horst-Rep, het vaandel over.
Dit jaar koos ze een lastig stuk, Measure for Measure, vorig seizoen nog te zien bij het Zuidelijk Toneel, in de regie van Pierre Audi. Maat voor maat heette die voorstelling, in Diever wordt de meer gebruikelijke vertaling gehanteerd: Leer om leer. Het stuk speelt in Wenen. Hertog Vincentio treedt tijdelijk terug en draagt zijn macht over aan Angelo. Het motief voor deze tijdelijke machtsoverdracht onthult de Hertog in scène drie van het eerste bedrijf: hij heeft het handhaven van de wet ernstig verwaarloosd, de hardliner Angelo, een kruising tussen Kok en Netanyahu, mag die klus nu een poosje opknappen. De Hertog houdt - in de vermomming van een monnik - zijn tijdelijke opvolger in de gaten. Die concentreert zich op de zedelijkheid: bordelen worden gesloten, een jongeman die zijn vriendin vóór het huwelijk zwanger heeft gemaakt, wordt ter dood veroordeeld. Wanneer diens zuster, die op het punt staat in het klooster te gaan, voor hem komt pleiten, eist Angelo haar maagdelijkheid in ruil voor het leven van haar broer. Via een door de Hertog bekwaam geregisseerd komplot wordt de hypocrisie ontmaskerd, het leven van de jongeman gered, en alle koppels worden geforceerd herenigd.
In Measure for Measure (eerste opvoering: 9 april 1604) neemt Shakespeare definitief afscheid van zijn romantische komedies. Het is een inktzwart stuk, opmaat voor de bittere tragedies die hij in het eerste decennium van de zeventiende eeuw zal schrijven. Iedereen liegt en bedriegt elkaar in Leer om leer, er is werkelijk niemand die zelfs maar een poging tot openhartigheid probeert. De uitvoering in Diever excelleert in het etaleren van die lelijkheid. Ik merkte dat aan de manier waarop het publiek met de voorstelling ‘meeademde’: veel nauwelijks onderdrukte lachen en gilletjes van schrik om me heen - 'hij zal toch niet… o Jezus, hij doet het!’
De voorstellingen hier zijn in de persreacties vaak achtervolgd door het stigma van 'amateurtheater’. Dit jaar hebben een aantal journalisten het omgekeerde bedacht: de bewering dat in Diever de kloof tussen amateurs ('dilettant’ = 'liefhebber in de kunsten’) en professionals zou zijn gedicht. Onzin! Je blijft aan alles merken dat hier niet-professionele spelers het werk van de Engelse bard liefdevol omarmen, zonder de ambitie om het professionele toneel na te apen. Precies daarin zit de charme van de Shakespeares in Diever. Ze houden zich daar helemaal niet bezig met het onderscheid tussen amateurs en 'profis’. Hun enige ambitie is om in die feërieke omgeving zo goed mogelijk het verhaal te vertellen. Daarin slagen ze volledig. Met als uitschieter de jonge edelman Lucio, prachtig gespeeld door Anne Peter van Muijen, het enige personage dat er rond voor uitkomt dat hij hoort tot de Firma List & Bedrog. De acteur maakt er een topnummer van.
Naar Diever gaan betekent: een uitje organiseren. Tip van de recensent voor de randstedelijke toerist: u neemt de trein naar Beilen, daar huurt u een fiets, u maakt een prachtige tocht van 25 kilometer door de boswachterij Dwingeloo, in Diever boekt u een hotelkamer en de volgende ochtend fietst u weer terug naar Beilen. Mijn hotel bleek de verbouwde villa van dokter Broekema te zijn, de oprichter van de Dieverse Shakespeare-spelen. Het gaf aan mijn reis naar Diever een mooie symboliek.