Economie

Heilig huis

Liberalen houden van het eigen huis. De fatsoenlijke samenleving wordt bevorderd als burgers eigenaar zijn van hun huis. De overheid spendeert miljarden om burgers aan het begeerde optrekje te helpen. Naast de aftrekbaarheid van de hypotheekrente bestaan vele maatregelen om zoveel mogelijk mensen op weg te helpen op de koopmarkt. Startersregelingen, verkoop van huurwoningen, nationale hypotheekgarantie en zo meer.

De kredietcrisis heeft in 2008 hier roet in het eten gegooid. In de Verenigde Staten geldt bezit van het eigen huis als hoeksteen van de American Dream en dat hebben de makelaars en banken heel goed begrepen. Stap voor stap verlaagden de professionals de afgelopen decennia de normen voor verantwoorde kredietverstrekking. De hausse op de Amerikaanse woningmarkt zorgde voor de definitieve omslag: zelfs zónder inkomen, werk of vermogen konden Amerikanen uiteindelijk een hypotheek bemachtigen. Als iedereen vindt dat de prijzen morgen opnieuw fors zullen stijgen, ligt verkoop met winst overmorgen voor het oprapen. Dan is een aansprekend loonstrookje niet meer nodig om een forse hypothecaire lening te rechtvaardigen. Zoals bij elk piramidespel volgt de onvermijdelijke crash. Na de implosie op de Amerikaanse woningmarkt bleken de Amerikaanse rommelhypotheken massaal in bundels te zijn doorverkocht aan financiële spelers elders in de wereld, die op hun beurt met dit gif op de balans gered moesten worden door de overheid.
In The Financial Crisis Inquiry Report, hét onderzoek van het Amerikaanse Congres naar de kredietcrisis dat eind januari werd gepubliceerd, valt met gevoel voor drama en detail terug te lezen hoe de Amerikaanse woningmarkt op hol sloeg en niemand ingreep. Een uiterst verontrustend relaas, dat critici als topjournalist William Greider nog niet ver genoeg ging: de commissie had vanwege grootschalige fraude namen en rugnummers dienen te noemen. De vastgoedmarkt blijkt een goudmijn voor dubieuze handel en wandel en de economische repercussies van wangedrag zijn enorm.
Ook in Ierland en Spanje is de woningmarkt in een vrije val terechtgekomen. Dat zet de gehele economie op slot, leidt tot insolvabele banken met overheidssteun en zorgt voor een legioen werkloze bouwvakkers. Ierland moest zelfs met Europees geld overeind gehouden worden. Nederland is dat lot gelukkig bespaard gebleven. De particuliere woningmarkt is in een slowmotion terechtgekomen met licht dalende prijzen. Dat is opmerkelijk omdat ook Nederland een aanzienlijke prijsexplosie op de woningmarkt achter de rug heeft.
Dat ook de Nederlandse woningmarkt kwetsbaar is, bleek eind vorig jaar toen het Internationaal Monetair Fonds een waarschuwing uitdeelde aan Nederland: de hypotheken behoren - als percentage van de woningwaarde - tot de hoogste van de wereld. Dat is een bedreiging voor de stabiliteit van onze banken. Het IMF adviseerde een maximum voor de hypotheek en afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Deze week bleek dat minister De Jager gehoor geeft aan het eerste advies. Een tophypotheek mag voortaan niet meer bedragen dan 110 procent van de aankoopwaarde en maximaal de helft van de hypotheek mag aflossingsvrij zijn. Al eerder hebben de banken zelf de verhouding tussen inkomen en maximale schuld neerwaarts bijgesteld. Dat alles moet de totale hypotheekschuld van Nederland (ruim zeshonderd miljard euro) draagbaar houden en dat is zonder meer terecht. Alles behalve Amerikaanse toestanden op de woningmarkt.
De aftrekbaarheid van de hypotheekrente blijft evenwel ongemoeid. Dat heilige huis van CDA, VVD en PVV blijft gespaard. Dat is vreemd. De aftrekbaarheid van de rente is een zeer forse stimulans om zo hoog mogelijke schulden aan te gaan en deze niet af te lossen. Dat is de afgelopen vijftien jaar massaal gebeurd: nieuwkomers op de woningmarkt hebben zich volgezogen met schulden, ook om de stijgende prijzen bij te benen. En droegen daarmee ongewild bij aan nóg verdere stijging van de prijzen. Zij zijn kwetsbaar voor verlies van inkomen of dalende waarde van het onderpand in geval snelle verkoop geboden is. De overheid ziet de belastinginkomsten eroderen door het toegenomen belang van de aftrekbare rente, niet handig met miljarden bezuinigingen voor de boeg. Lachende derde zijn de insiders op de woningmarkt die hun ooit goedkoop verworven bezit voor vorstelijke bedragen, gesubsidieerd door de schatkist, kunnen verzilveren.
Minister De Jager is een gewaarschuwd man. De onhoudbaarheid van het Nederlandse woningmarktbeleid is al eerder uitstekend geanalyseerd in het ambtelijke Heroverwegingrapport dat vorig jaar het licht zag. Het IMF heeft zich daarbij gevoegd. En nu ziet hij zelf ook dat de hypotheekverstrekking in Nederland aan strakkere banden moet worden gelegd. Dan kan hij beter het probleem bij de bron aanpakken. Het lijkt me verstandig als hij een hartig woordje gaat spreken met de premier. Van liberalen huize.