Heilzame vertraging

Te zien t/m 13 april in Arti et Amiticiae op het Rokin in Amsterdam, van 12.00 tot 18.00 uur.
De werkwoorden die gebruikt worden om computerhandelingen te omschrijven, suggereren allemaal een zekere snelheid. Je ‘surft’ over Internet. Je ‘scrollt’ over de computerpagina’s. Je ‘klikt’ naar een volgend item. Klinkt allemaal zeer energiek. En dat terwijl het activiteiten zijn die nauwelijks energie kosten. Het enige wat de computermens hoeft te bewegen, is zijn hand met daarin de muis en de wijsvinger op het klikknopje - handelingen die fysiek zo beperkt zijn dat er onmiddellijk specifieke computerkwalen zijn ontstaan. Met die minimale bewegingen verschaffen we ons een maximale bewegingsvrijheid in de virtuele ruimte van de computer. We rollen door geheugens, schuiven geluidloos vensters open en zoeven gewichtloos weg door de binnenruimte van een eindeloos vertakt computernetwerk. Als het goed gaat tenminste.

Bij mij gaat het heel vaak niet goed. Ik ben te ongeduldig, en mijn computer is te traag - een onmogelijke combinatie voor een ontdekkingstocht in het land van de nieuwe media. Klik, klik, klik, doet mijn wijsvinger driftig, en mijn hand laat de muis als een dolle rondlopen in het vierkante hokje van het beeldscherm. Mijn computer maakt een ronkend denkgeluid, en het lichtje bij de cd rom-drive met het splinternieuwe schijfje erin knippert geruststellend. Maar dat onpeilbare denken en zoeken is nu meer dan een half uur aan de gang, zonder dat ik ‘in’ het programma kom. Het enige nieuwe-mediawerkwoord dat hier van toepassing is, is: downloaden, oftewel: wachten en nergens aankomen. Het beeldscherm toont een raster met daarop verspringende lichtjes. Is dit bedoeld om het oog van de gebruiker bezig te houden, zodat deze achter de computer blijft zitten met de vinger op de knop? Of is het een gedeelte van het op te bouwen beginbeeld en is mijn computer vastgelopen?
Het gevoel dat je bekruipt tijdens het eindeloze wachten op een ladende of vastgelopen computer is precies het omgekeerde van de 'heilzame vertraging’ waarover Nicolaas Matsier spreekt in zijn artikel 'De vacante beweging’. Deze tekst, uit Matsiers bundel Dicht bij huis (De Bezige Bij, 1996) staat afgedrukt in de catalogus bij de tentoonstelling Handcomputer, momenteel te zien in Arti et Amicitiae in Amsterdam. Matsier ondervindt dat heilzame gevoel tijdens zijn verblijf op een afgelegen plek, ver van de geneugten van het moderne leven. 'Heet water komt niet langer uit de kraan, het moet eerst geput en vervolgens verhit worden. Gaslamp, olielampen, houtkachel, kaarsen: zij dienen aangestoken te worden, bijgevuld, vervangen, gesnoten, gedoofd. En zo ondervinden wij bij zowat elke denkbare praktische aangelegenheid een heilzame vertraging.’
De tentoonstelling Handcomputer toont kunstwerken die allemaal met zo'n heilzame vertraging gemaakt moeten zijn. Schilderijen die opgebouwd zijn uit minuscule penkringeltjes, dikke lagen gepenseelde rasters of geraffineerd gekleurde vakjes. Van veraf lijken het vaak patronen die door de computer zijn vervaardigd, maar de relatie met het ronkende denkding heeft hier de vorm van een flirt. Op een rommelige video en een filminstallatie na - die dan ook totaal niet passen in deze tentoonstelling van organisator Lam de Wolf - is het allemaal handwerk. Niet in de beperkte zin van muizen en klikken, maar in de heilzame betekenis die Matsier eraan geeft. Zelf maakte De Wolf het meest intrigerende werk dat op de expositie te zien is. Handcomputer heet het losse weefwerk dat is gemaakt van aan elkaar geknoopte randjes van zakdoeken die op een raster zijn gespijkerd. Zachtjes verlopen de kleuren volgens een 'at random’-principe. Je kunt het bijna niet zelf bedenken. Maar wel zelf maken. Een rustgevend werkje om de wachttijd achter de computer te doden.