Heilzame zelfkwelling

Op begrafenissen huil je vaak niet alleen om de overledenen. Diverse doden versmelten met elkaar tot een groot gemis. Over deze tranen, die als het ware nog op de plank lagen, kan ik me schuldig voelen tegenover de naaste nabestaanden. Hun verdriet doe ik geen recht. Verontwaardiging kent dezelfde logica of beter gebrek aan logica. De ene schandaligheid vervloeit met het andere onrecht. Mijn steun aan de Navo-bombardementen hing direct samen met de onvergeeflijke nalatigheid van de Verenigde Naties in Rwanda. Van politici zou ik zo'n gedachtengang nooit accepteren. Niets is desastreuzer dan de hoop de vorige oorlog te winnen.

En na elke verdwaalde bom, elk beeld van burgerslachtoffers en elk gesprek met boze Serviërs wens ik dat ik geen voorstander was van het Navo-ingrijpen. Dit is blijkbaar wat ik heb gewild, of in ieder geval bereid was voor mijn rekening te nemen, verzucht ik dan. Liever was ik een tijd op vakantie geweest naar een gebied zonder kranten, radio en televisie, dan had ik bij terugkomst vrijuit kunnen klagen over de strategische fouten van de politici en de legerleiding en me kunnen buigen over de vraag hoe lang je met verkeerde middelen een nobel doel mag nastreven. Maar ik was niet op vakantie en ik was vóór de bombardementen. Ik vind zelfs dat de Navo ook nu door moet gaan. Critici van de Navo zeggen dat het allang een prestigestrijd is geworden en dat het allang niet meer om de vluchtelingen gaat. Was het maar zo simpel. De waarheid is pijnlijker. Voor mij telt dat als we nu niet doorgaan en zorgen dat de vluchtelingen veilig kunnen terugkeren alles voor niks is geweest. Ik besef dat dit precies de redenering is waarom mishandelde vrouwen toch bij hun beul annex echtgenoot blijven. Als ik nu bij hem wegga is alle ellende ook nog eens nutteloos geweest. En toch vind ik dat de Navo niet mag opgeven. De filosofe Martha Nussbaum stelt dat, geplaatst voor een dilemma waarbij elk alternatief pijnlijke consequenties heeft, men het ontstane leed niet moet verdoezelen, maar erkennen. Ik heb dat altijd een mooie leidraad gevonden. Het betekent dat je ook als je voor de bombardementen bent, oog moet houden voor de ongekende ellende die wordt aangericht in voormalig Joegoslavië. Maar hoe voorkom je dat zo'n formule vrijblijvend is? De Navo betreurt het ook dat er burgerslachtoffers vallen, zonder daaraan consequenties te verbinden. De vrijblijvendheid wordt al minder als de Navo-landen beloven ook op termijn de verantwoordelijkheid te nemen voor de vluchtelingen en voor het herstel van Joegoslavië mocht Milosevic inbinden. Maar ook dat is me eigenlijk niet genoeg, omdat beloften voor de toekomst kneedbaar zijn. Ik wil dat het ons, voorstanders van de bombardementen, lastig wordt gemaakt. Daarom erger ik me aan de soms propagandistische berichtgeving. Wie te luid het eigen gelijk bevestigt, vergoelijkt al snel wat de Servische bevolking wordt aangedaan. Alleen door de criticasters de ruimte te geven erken je het onvermijdelijke leed. Ik wil in Nederlandse kranten, op tv en in de kroeg dagelijks geconfronteerd worden met naar Nederland gevluchte tegenstanders van Milosevic die zich fel en emotioneel verzetten tegen de bombardementen. Het is een heilzame zelfkwelling die ik ook onze gezagsdragers toewens, opdat ze nooit gemakzuchtig kunnen kiezen voor voortzetting van het Navo-optreden en blijven zoeken naar een aanvaardbare uitweg.